Voeten: bouw, functie en variatie
Als lengtemaat is een voet ongeveer dertig centimeter. Als onderdeel van het menselijk lichaam vormt de voet het onderste deel van het been. Het is het lichaamsdeel waarop men staat en waarmee men zich voortbeweegt. Gedurende een mensenleven wordt gemiddeld zo’n 100.000 kilometer gelopen, wat neerkomt op ongeveer tweeënhalf keer de aarde rond.
Voeten krijgen daardoor veel te verduren, maar zijn hier anatomisch goed op aangepast. Ongeveer een kwart van alle botten in het menselijk lichaam bevindt zich in de voeten. Elke voet bestaat uit 26 botten die met 33 gewrichten met elkaar verbonden zijn. Het grootste bot is het hielbeen, dat samen de hak vormt en bij elke stap een groot deel van het lichaamsgewicht opvangt.
Aan de onderzijde van de voet bevinden zich meerdere vetkussentjes. Deze werken als schokdempers en beschermen botten en gewrichten tijdens het lopen en staan. Dankzij deze constructie kunnen voeten langdurige belasting weerstaan.
Tenen en voortbeweging
Aan de voorzijde van de voet bevinden zich vijf tenen. Bij sommige diersoorten komen ook tenen aan de achter- of zijkant van de voet voor. Bij de mens spelen de tenen een belangrijke rol bij het voortbewegen en het bewaren van evenwicht, waarbij vooral de grote teen van belang is.
De grote teen heeft, net als de duim, slechts twee kootjes. De overige tenen hebben er drie, net als de vingers. Een belangrijk verschil is dat de grote teen niet opponeerbaar is. Met de duim kunnen de toppen van de andere vingers worden aangeraakt, maar dit is met de grote teen niet mogelijk.
Apen beschikken wel over een opponeerbare grote teen, waardoor zij takken kunnen vastgrijpen met hun voeten. Nadat de mens ongeveer 1,8 miljoen jaar geleden rechtop is gaan lopen, zijn de botjes in de tenen korter geworden dan die in de vingers. Dit hangt samen met de functie van de voet als steun- en voortbewegingsorgaan.
De groeisnelheid van nagels is afhankelijk van de lengte van het laatste kootje. Omdat dit kootje bij tenen korter is, groeien teennagels gemiddeld slechts één millimeter per maand, terwijl vingernagels ongeveer drie millimeter per maand groeien.
Verschillende voetvormen
Ongeveer tien procent van de mensen heeft een Griekse voet, waarbij de tweede teen langer is dan de grote teen. Deze voetvorm werd in de klassieke oudheid gezien als een schoonheidsideaal bij de Grieken en Romeinen. Zelfs het Vrijheidsbeeld in New York is afgebeeld met deze voetvorm.
De meeste mensen hebben een Egyptische voet, waarbij de grote teen ook daadwerkelijk de langste teen is. Naast deze natuurlijke variatie bestaan er ook culturele voetidealen die grote lichamelijke gevolgen hadden.
In het oude China werden zogeheten lotusvoetjes beschouwd als schoonheidsideaal en statussymbool. Bij jonge meisjes werden de voeten strak ingebonden, waarbij de vier kleine tenen naar binnen werden gebogen en uiteindelijk braken. Het resultaat was een voet van ongeveer dertien centimeter, inclusief de grote teen, een praktijk die gepaard ging met ernstige pijn en blijvende misvorming.
Meer informatie over de bouw van het skelet is te vinden op MijnBiologie.nl. De relatie tussen skelet en leefwijze wordt verder toegelicht op deze pagina. Een uitgebreid anatomisch overzicht van de voet is beschikbaar via Wikipedia.