Vet (vetweefsel): functies, soorten en energieopslag
Wat is vetweefsel?
Vetweefsel vormt de opslagplaats van vet in het menselijk lichaam. Vet fungeert als belangrijke energiereserve, helpt warmte vast te houden en werkt als beschermend stootkussen voor inwendige organen. Het vetweefsel bestaat uit weefsels die rijk zijn aan vetcellen, ook wel adipocyten genoemd.
Bij mannen bestaat gemiddeld 15 tot 20 procent van het lichaamsgewicht uit vetweefsel. Bij vrouwen ligt dit percentage hoger, namelijk tussen de 20 en 25 procent. Wereldwijd heeft bijna de helft van alle volwassenen overgewicht, waarvan ongeveer een kwart obesitas.
Vet, voeding en beloning
Ongeveer veertig procent van de energie uit onze voeding is afkomstig van vet. Wanneer we vet eten, reageren de hersenen door de stof dopamine vrij te maken in het beloningscentrum. Daardoor ontstaat een prettig gevoel, wat verklaart waarom vetrijke voeding vaak als aantrekkelijk wordt ervaren.
In het verleden hadden volle, goed gevoede vrouwen vaak een hoge sociale status, omdat lichaamsvet werd gezien als een teken van rijkdom en voedselzekerheid. In sommige culturen bestaat deze waardering voor een voller lichaam nog steeds.
Wit en bruin vetweefsel
Het menselijk lichaam bevat twee typen vetweefsel: wit vetweefsel en bruin vetweefsel. Wit vet bevindt zich onder de huid en rondom organen zoals de darmen. De vetcellen zijn vrijwel volledig gevuld met vet en slaan energie op wanneer er meer calorieën worden gegeten dan verbruikt.
Een overmaat aan wit vetweefsel leidt tot zichtbaar overgewicht. Bruin vetweefsel heeft een andere functie. Dit vet bevat veel mitochondriën, de energiecentrales van de cel, waardoor het een bruine kleur krijgt.
Warmteregulatie en bruin vet
Bruin vet zet voedingsstoffen, zoals koolhydraten en vetzuren, direct om in warmte. Deze warmte helpt het lichaam om een constante temperatuur van ongeveer 37 graden Celsius te behouden. Bij baby’s bestaat ongeveer vijf procent van het lichaamsgewicht uit bruin vet, vooral rond de schouders en langs de wervelkolom.
Bij volwassenen wordt bruin vet pas actief bij afkoeling. Wanneer het lichaam langdurig aan kou wordt blootgesteld, verbranden bruine vetcellen actief vet uit het witte vetweefsel. Mensen met ernstig overgewicht hebben vaak weinig tot geen actief bruin vet, omdat hun witte vet voldoende isoleert.
Gezonde volwassenen beschikken gemiddeld over 50 tot 100 gram bruin vet. Dit kleine volume kan toch ongeveer vijf procent van de dagelijkse calorie-inname verbranden. Leven in een iets koelere omgeving, bijvoorbeeld bij een kamertemperatuur van achttien graden, activeert het bruine vet al merkbaar.
Vetverbranding en afvallen
Om één kilogram vet te verliezen, moet het lichaam bijna 9000 calorieën verbranden. Hardlopen verbruikt ongeveer 830 calorieën per uur, waardoor afvallen door alleen sport een langzaam proces is en veel doorzettingsvermogen vraagt.
Vetweefsel en hormonen
Vetweefsel is geen passieve opslagplaats, maar functioneert ook als hormoonproducerend orgaan. Net als de eierstokken kan vetweefsel het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen aanmaken. Een verhoogd oestrogeenniveau stimuleert onder andere de borstontwikkeling.
Onderzoek laat zien dat in de Verenigde Staten ongeveer vijftien procent van de meisjes al rond hun zevende borstgroei vertoont. Dit verschijnsel hangt waarschijnlijk samen met het toenemende overgewicht bij jonge kinderen.
Ontwikkeling van vetcellen
Het aantal vetcellen in het lichaam wordt grotendeels bepaald tijdens de puberteit. Na deze periode neemt het aantal vetcellen niet meer toe en ook niet meer af. In een volwassen lichaam kunnen vetcellen zich alleen vullen of leegmaken, maar verdwijnen ze niet.
Meer achtergrondinformatie over cellen en de huid is te vinden op mijnbiologie.nl en mijnbiologie.nl. Aanvullende informatie over vet is beschikbaar via Wikipedia.