Vagina (schede): bouw, ligging en functies
Wat is de vagina?
De vagina, ook wel schede genoemd, is het inwendige geslachtsorgaan van de vrouw. Het uitwendige deel van de vrouwelijke geslachtsorganen heet de vulva. De vulva bestaat uit de grote en kleine schaamlippen, de clitoris, de uitgang van de urinebuis en de opening van de vagina.
De vagina is een buisvormig orgaan van ongeveer zes tot twaalf centimeter diep en verbindt de baarmoederhals met de buitenwereld. In het dagelijks taalgebruik wordt met het woord vagina vaak zowel het inwendige als het uitwendige deel van de vrouwelijke geslachtsdelen bedoeld.
Functies van de vagina
De vagina vervult drie belangrijke functies. Tijdens geslachtsgemeenschap wordt de vagina gepenetreerd door de penis, waardoor zaadcellen diep in het vrouwelijk lichaam terechtkomen. Wanneer dit leidt tot een inwendige bevruchting en een zwangerschap, fungeert de vagina als geboortekanaal tijdens de bevalling.
Als er geen zwangerschap optreedt en een vrouw ongesteld wordt, dient de vagina als afvoerbuis voor het afgestoten baarmoederslijmvlies tijdens de menstruatie.
Bouw en ligging van de vagina
De vagina is een elastisch kanaal dat wordt omgeven door spieren, bindweefsel, bloedvaten en zenuwen. De binnenwand is bedekt met slijmvlies. Wanneer een vrouw rechtop staat, wijst de vagina schuin omhoog en vormt zij een hoek van ongeveer 90 graden met de baarmoeder.
In ontspannen toestand is de vagina gesloten en liggen de zijwanden tegen elkaar aan. Deze bouw maakt het mogelijk dat de vagina zich sterk kan aanpassen aan verschillende situaties.
Zelfreiniging en vaginale afscheiding
De vagina beschermt en reinigt zichzelf met behulp van vaginale afscheiding. Suikers in de cellen van de vaginawand worden door bacteriën, met name lactobacillen, omgezet in melkzuur. Hierdoor heeft de vagina een pH-waarde tussen de vier en vijf.
Deze zure omgeving remt de groei van schadelijke bacteriën en schimmels. De normale afscheiding is wit en reukloos en varieert in hoeveelheid gedurende de menstruatiecyclus. Ook bij seksuele opwinding neemt de afscheiding toe.
Seksuele opwinding en rekbaarheid
Tijdens seksuele opwinding neemt de bloedtoevoer in en rond de vagina toe. Daardoor lekken kleine druppeltjes vocht door de vaginawand heen. Dit heldere en kleurloze vocht vergemakkelijkt het binnendringen van de penis tijdens geslachtsgemeenschap.
Tijdens de geslachtsgemeenschap rekt de vagina zich van binnen op en past zij zich aan aan de lengte van de penis. Bij een bevalling kan de vagina zelfs tot ongeveer tien centimeter breed uitrekken.
Maagdenvlies en schaamlippen
Rond de ingang van de vagina bevindt zich een randje weefsel dat het maagdenvlies wordt genoemd. Dit sluit de vagina niet volledig af, maar is sikkelvormig en bevat een opening waardoor menstruatiebloed naar buiten kan stromen.
Het maagdenvlies kan licht inscheuren tijdens de eerste geslachtsgemeenschap, maar ook door sport of het inbrengen van een tampon. Daarom is het een misvatting dat het maagdenvlies altijd intact blijft tot de ontmaagding en daarbij altijd bloedt.
Rondom de vagina liggen de kleine en grote schaamlippen. De kleine schaamlippen zijn dunne, onbehaarde huidplooien die bovenaan samenkomen en de clitoris beschermen. In deze schaamlippen monden de klieren van Bartholin uit, die slijm produceren om de vaginale ingang vochtig te maken.
De grote schaamlippen zijn behaarde huidplooien die in rust tegen elkaar aanliggen en de vagina beschermen. Bij seksuele opwinding zwellen ze op en komen ze verder uit elkaar te liggen.
Meer informatie over het vrouwelijke voortplantingsstelsel is te vinden op mijnbiologie.nl en mijnbiologie.nl. Aanvullende achtergrondinformatie is beschikbaar via Wikipedia.