Urinewegen: werking van nieren, urinevorming en opslag
Functie van bloed en nieren
Het lichaam van een volwassen persoon bevat ongeveer vijf liter bloed. Dit bloed vervoert voedingsstoffen en zuurstof en voert tegelijkertijd afvalstoffen af. Daardoor raakt het bloed vervuild en moet het lichaam dit continu schoonhouden.
Hiervoor gebruikt het lichaam de nieren. Deze twee boonvormige organen zijn ongeveer tien centimeter lang en vijf centimeter dik. Ze liggen links en rechts van de wervelkolom, ongeveer halverwege de rug.
Regulatie en hormoonfunctie van de nieren
De nieren houden de samenstelling van het bloed constant. Ze verwijderen overtollige of ongewenste stoffen, zoals zouten, geneesmiddelen, kleurstoffen en water. Daarnaast spelen de nieren een actieve rol bij de aanmaak van bloed.
Wanneer rode bloedcellen onvoldoende zuurstof vervoeren, maken de nieren het hormoon erytropoëtine (EPO) aan. Dit hormoon stimuleert vervolgens het beenmerg om extra rode bloedcellen te produceren.
Nefronen en urinevorming
Elke nier bestaat uit ongeveer een miljoen nefronen. Deze kleine filterstructuren persen het bloed onder druk door een fijn filter. Daarbij blijven bloedcellen en grote eiwitten achter, waarna ze direct terugkeren in de bloedbaan.
De overige stoffen vormen samen de voorurine. Dagelijks ontstaat zo ongeveer 170 liter voorurine. Vervolgens nemen de nefronen het grootste deel hiervan weer op. Wat overblijft, is urine: een geelachtige vloeistof die zich verzamelt in het centrum van de nier.
Uiteindelijk produceert het lichaam per dag ongeveer anderhalve liter urine. Via de urineleiders stroomt deze urine naar de urineblaas, waar het lichaam haar tijdelijk opslaat.
Urineblaas en urineren
Zodra de urineblaas ongeveer 400 milliliter urine bevat, rekt de blaaswand uit. Daardoor sturen zenuwen signalen naar de hersenen dat het tijd is om te plassen. De urineblaas van vrouwen is gemiddeld kleiner dan die van mannen, omdat er in de onderbuik minder ruimte beschikbaar is.
Bij een vulling van circa 800 milliliter ontstaat meestal een sterke aandrang. Theoretisch kan de blaas zelfs tot anderhalve liter urine bevatten. De blaas kan echter niet knappen: bij overmatige vulling ontspant de sluitspier zich automatisch en leegt de blaas zichzelf.
Blaasontsteking en risicofactoren
Wanneer de urineblaas te vaak te vol raakt, verslappen de spieren van de blaaswand. Daardoor blijft er na het plassen urine achter in de blaas. Dit vergroot de kans op een blaasontsteking.
Vrouwen hebben vaker last van blaasontstekingen dan mannen. Dit komt doordat hun urinebuis korter is en dichter bij de anus ligt. Hierdoor kunnen bacteriën gemakkelijker de blaas bereiken en daar een ontsteking veroorzaken.
Kleur van urine
Urine heeft meestal een gele kleur. Deze kleur ontstaat door de afbraak van rode bloedcellen in de lever. In rode bloedcellen bevindt zich hemoglobine, het eiwit dat zuurstof vervoert.
Bij de afbraak van hemoglobine ontstaat bilirubine. Via de gal komt deze stof in de darmen terecht en zorgt daar voor de bruine kleur van ontlasting. Een deel van de bilirubine komt opnieuw in het bloed en wordt omgezet in urobilinem.
De nieren filteren urobilinem uit het bloed, waardoor urine geel kleurt. Soms verandert de kleur tijdelijk, bijvoorbeeld na het eten van rode biet, waardoor urine rood kan lijken.
Meer informatie over uitscheiding en regeling in het lichaam is te vinden op mijnbiologie.nl en mijnbiologie.nl. Aanvullende achtergrondinformatie over het urinewegstelsel is beschikbaar via Wikipedia.