Tong: bouw, functies en werking
Wat is de tong?
In de mondholte bevinden zich onder andere de gebitselementen en de tong. De tong is het meest beweeglijke orgaan van het menselijk lichaam en vervult meerdere functies. Zij speelt een belangrijke rol bij het kauwen van voedsel, het slikken, het reinigen van het gebit en bij het spreken.
Bouw en spieren van de tong
De tong bestaat uit acht verschillende spieren, die zijn onder te verdelen in twee groepen: de extrinsieke en de intrinsieke spieren. De extrinsieke spieren verbinden de tong met de onderkaak en het tongbeen en maken het mogelijk dat de tong van positie verandert in de mond.
De intrinsieke spieren bevinden zich volledig in de tong zelf en zorgen ervoor dat de tong van vorm kan veranderen. Door de samenwerking van deze spiergroepen kan de tong zeer nauwkeurig bewegen.
Slijmvlies en smaakpapillen
De tong is bedekt met slijmvlies en heeft een ruw oppervlak. In dit slijmvlies liggen fijne groeven waarin smaakpapillen zijn ingebed. In de smaakpapillen bevinden zich de smaakzintuigcellen die verantwoordelijk zijn voor het waarnemen van smaak.
Smaakpapillen komen niet alleen voor op de tong, maar ook in het zachte gehemelte en in de keelholte. Zij registreren vijf basissmaken: zoet, zuur, zout, bitter en umami. Umami betekent in het Japans ‘heerlijk’ of ‘hartig’ en komt van nature voor in onder andere vlees, kaas en tomaten.
Smaakwaarneming en geur
Het is een misvatting dat verschillende delen van de tong gespecialiseerd zijn in één specifieke smaak. Alle vijf basissmaken worden overal op de tong in gelijke mate waargenomen. Het smaakzintuig werkt bovendien nauw samen met het reukzintuig.
Wanneer de neus bijvoorbeeld verstopt is door een verkoudheid, kunnen de basissmaken nog wel worden waargenomen, maar verdwijnen complexere smaken zoals chocolade of aardbei. Deze smaken worden grotendeels bepaald door vluchtige geurstoffen die via de neus worden waargenomen; dit geheel wordt het aroma genoemd.
Temperatuur, structuur en smaakbeleving
Naast smaak en aroma spelen ook de structuur en de temperatuur van voedsel een rol in de smaakbeleving. In de tong bevinden zich receptoren die gevoelig zijn voor temperatuur. Menthol, zoals aanwezig in pepermunt, bindt aan receptoren die normaal reageren op kou.
Hierdoor lijkt pepermunt een verkoelend effect te hebben, terwijl de temperatuur in de mond niet daadwerkelijk daalt. Het omgekeerde geldt voor stoffen uit pepers, die zich binden aan warmtereceptoren en zo een branderig, warm gevoel veroorzaken.
Ontwikkeling van smaakvoorkeur
Sommige smaken worden van nature als aangenaam ervaren, zoals zoet, terwijl andere smaken moeten worden aangeleerd. Dit proces begint al vóór de geboorte. Een foetus kan rond veertien weken zwangerschap smaken waarnemen en proeft vanaf ongeveer drie maanden bewust verschillende smaken van het vruchtwater.
Smaken die via de borstvoeding worden doorgegeven, worden later in het leven vaker als prettig ervaren. Meer achtergrondinformatie over ruiken en proeven is te vinden op mijnbiologie.nl en mijnbiologie.nl. Aanvullende anatomische informatie is beschikbaar via Wikipedia.