Stem en stembanden: bouw, werking en toonhoogte
Bij veel mannen ontstaat in de puberteit een duidelijk zichtbare bobbel aan de voorkant van de hals: de adamsappel. De naam is afgeleid van een oud verhaal waarin een stukje van de verboden appel in de keel van Adam zou zijn blijven steken. Anatomisch gezien bestaat de adamsappel uit twee aan elkaar gegroeide stukken schildkraakbeen aan de voorzijde van het strottenhoofd.
Het strottenhoofd is een buisvormig orgaan in het voorste deel van de hals, gelegen tussen de keel en de luchtpijp. Het is opgebouwd uit kraakbeen en spieren en speelt een centrale rol bij de vorming van de stem. In het strottenhoofd bevindt zich een holte, de stemspleet, waarin de stembanden liggen.
Wanneer uitgeademde lucht langs de stembanden stroomt, worden deze in trilling gebracht en ontstaat geluid. Met behulp van tong, lippen en mondholte worden deze geluiden omgevormd tot spraak. Het idee dat vrouwen dagelijks veel meer praten dan mannen is een fabel: beide gebruiken gemiddeld ongeveer 16.000 woorden per dag.
Hoe ontstaat stemgeluid?
Het geluid van een stem wordt niet alleen bepaald door de stembanden zelf. Ook de grootte van de borstkas, de vorm van de keelholte, de stand van de tong en de bouw van de neusholte spelen een rol. Hierdoor is een stem niet volledig uniek, maar wel sterk persoonsgebonden.
De stembanden bestaan uit spierweefsel dat bedekt is met slijmvlies en werken vergelijkbaar met snaren van een instrument. In ontspannen toestand staan ze open. Wanneer iemand wil spreken, spannen de stembanden zich aan en komen ze dicht tegen elkaar te liggen, waardoor de luchtstroom uit de longen ze in trilling brengt.
Hoe langer de stembanden, hoe lager de toon die wordt geproduceerd. Dit principe verklaart een groot deel van de verschillen in stemhoogte tussen mensen.
Puberteit en stemverandering
De groei van de adamsappel is een secundair geslachtskenmerk. Tijdens de puberteit groeit het strottenhoofd bij jongens sterker dan bij meisjes. Hierdoor worden ook de stembanden langer, wat leidt tot de bekende stemverlaging, ook wel de ‘baard in de keel’ genoemd.
Doordat de stembanden bij mannen gemiddeld langer zijn, hebben zij een lagere stem dan vrouwen. In Europa ligt de gemiddelde toonhoogte van een mannenstem rond de 110 Hz, ongeveer de helft van die van een vrouwenstem.
Invloed van roken en veroudering
Niet alleen de lengte, maar ook de dikte van de stembanden beïnvloedt de stem. Bij rokers raken de stembanden vaak geïrriteerd en ontstoken, waardoor ze dikker worden. Door deze grotere massa trillen ze langzamer en produceren ze een lagere stem.
Daarnaast kunnen beschadigde stembanden niet meer goed sluiten, waardoor lucht ontsnapt tijdens het spreken. Dit veroorzaakt een schorre of hese rokersstem.
Stem, aantrekkelijkheid en waarneming
Onderzoek laat zien dat er een verband bestaat tussen de stem van een vrouw en hoe aantrekkelijk zij wordt gevonden. Mannen waarderen gemiddeld een hogere vrouwenstem, vooral wanneer deze samenhangt met vruchtbaarheid. Lage, hese stemmen worden vaker geassocieerd met ouderdom en minder aantrekkelijkheid.
Veel mensen vinden hun eigen stem op een geluidsopname vreemd of onaangenaam klinken. Normaal horen we onze stem namelijk niet alleen via de lucht, maar ook via de botten van de schedel. Deze geleiding dempt en verlaagt de toon, waardoor een opname vaak hoger klinkt dan verwacht.
Meer achtergrondinformatie over ademhaling en stemvorming is te vinden op MijnBiologie – Het ademhalingsstelsel, MijnBiologie – Je ademt en op Wikipedia.