Sperma: samenstelling, productie en functie
Sperma is een witachtige vloeistof die mannen produceren en waarin geslachtscellen aanwezig zijn. Deze geslachtscellen, ook wel zaadcellen genoemd, ontstaan vanaf de puberteit in de teelballen. Dagelijks maakt een man gemiddeld ongeveer honderd miljoen zaadcellen aan.
Eerst produceren de teelballen de zaadcellen. Vervolgens ontwikkelen zij zich verder in de bijballen, waar het lichaam ze tijdelijk opslaat. Tijdens een zaadlozing verplaatsen de zaadcellen zich via de zaadleiders naar de urinebuis. Daar mengen zij zich met vloeistoffen uit de zaadblaasjes en de prostaat. Samen vormt dit mengsel het sperma.
Samenstelling van sperma
Sperma bestaat slechts voor één tot drie procent uit zaadcellen. Het grootste deel bestaat uit zaadvocht. Dit zaadvocht beschermt de zaadcellen en voorziet hen van energie. Gezond sperma heeft bovendien een geur die vaak wordt omschreven als die van kastanjebloesem.
Daarnaast kunnen geur en smaak van sperma veranderen door voeding en leefstijl. Stoffen uit het dieet van de man komen namelijk gedeeltelijk in het zaadvocht terecht.
Voorvocht en glijmiddel
Tijdens geslachtsgemeenschap scheiden de klieren van Bartholin bij de vrouw slijm af. Dit slijm komt vrij aan de binnenzijde van de kleine schaamlippen en zorgt ervoor dat de penis gemakkelijker de vagina kan binnengaan.
Ook bij mannen komen vergelijkbare klieren voor, namelijk de klieren van Cowper. Deze klieren produceren voorvocht, een natuurlijk glijmiddel. Bovendien neutraliseert voorvocht achtergebleven urine in de urinebuis, omdat urine schadelijk is voor zaadcellen.
Tijdens een zaadlozing spannen de spieren rond de uitgang van de blaas zich samen. Daardoor kan geen urine bij het sperma terechtkomen en blijven de zaadcellen beschermd.
Zaadcellen en voortbeweging
In 1677 beschreef de Nederlander Antoni van Leeuwenhoek als eerste zaadcellen. Hij bekeek zijn eigen sperma onder de microscoop en zag tot zijn verbazing bewegende structuren, die hij destijds als ‘beestjes’ omschreef.
Bij een zaadlozing komt gemiddeld drie tot vijf milliliter sperma vrij. Dit sperma verlaat de penis met een snelheid tot ongeveer veertig kilometer per uur en bevat tientallen miljoenen zaadcellen.
Eenmaal in het vrouwelijke voortplantingsstelsel bewegen zaadcellen zich echter een stuk langzamer. Zij bereiken daar snelheden tot ongeveer vijf millimeter per minuut. Dat lijkt weinig, maar een zaadcel is inclusief zweepstaart slechts ongeveer vijftig micrometer lang.
Zaadcellen bewegen zich voort door met hun zweepstaart draaiende bewegingen te maken. Voor deze beweging verbranden zij fructose uit het zaadvocht met behulp van hun mitochondriën.
Levensduur van sperma
Sperma dat niet in het lichaam van een vrouw terechtkomt, blijft slechts enkele uren levensvatbaar. In het vrouwelijke lichaam kunnen zaadcellen daarentegen tot ongeveer vijf dagen overleven.
Onderzoek wijst erop dat mannen die als minder aantrekkelijk worden gezien gemiddeld meer sperma per zaadlozing produceren dan mannen die als aantrekkelijker worden beschouwd. Mogelijk hangt dit samen met verschillen in voortplantingskansen.
Zaadlozing en opvattingen
Een man kan een zaadlozing krijgen door een natte droom, geslachtsgemeenschap of masturbatie. Vroeger bestonden er echter veel misvattingen over masturbatie. Men dacht bijvoorbeeld dat het lozen van sperma kon leiden tot lichamelijke en geestelijke klachten.
Daarnaast zag men sperma als een kostbare ‘essentiële olie’, waarvan verlies zwakte en ziekte zou veroorzaken. Ook ging men ervan uit dat sperma niet opnieuw werd aangemaakt en zich in het ruggenmerg bevond. Tegenwoordig is bekend dat deze opvattingen onjuist zijn.
Meer informatie over het mannelijk voortplantingsstelsel is te vinden op mijnbiologie.nl en op de pagina over bevruchting. Aanvullende achtergrondinformatie staat op Wikipedia.