Organen: functies, weefsels en organenstelsels
Wat zijn organen?
De mens vertoont, net als alle andere organismen, alle levensverschijnselen. Zo haalt de mens adem, voedt zich, scheidt stoffen uit, beweegt, neemt waar, groeit en ontwikkelt zich, reageert op de omgeving, heeft een stofwisseling en plant zich voort. Om al deze processen mogelijk te maken, beschikt het menselijk lichaam over een groot aantal organen.
Een orgaan is een onderdeel van een organisme met een specifieke functie. Sommige organen hebben één duidelijke taak, terwijl andere meerdere functies vervullen. Zo heeft de oorschelp als belangrijkste functie het opvangen van geluidsgolven, nemen de longen zuurstof op en geven zij koolstofdioxide af, en is de lever een veelzijdig orgaan met ongeveer vijftien verschillende functies.
Organen bij meercellige organismen
Alle meercellige organismen zijn opgebouwd uit organen. Dit geldt niet alleen voor mensen en dieren, maar ook voor planten. Zo zijn bladeren organen die gespecialiseerd zijn in het opvangen van zonlicht voor de fotosynthese. Organen zijn dus kenmerkend voor complexe organismen waarin taken zijn verdeeld.
Weefsels als bouwstenen van organen
Elk orgaan is opgebouwd uit weefsels. Een weefsel bestaat uit een groep cellen met dezelfde vorm en functie. In het menselijk lichaam komen vier hoofdtypen weefsels voor: epitheelweefsel (ook wel dekweefsel genoemd), bindweefsel, spierweefsel en zenuwweefsel.
Deze weefsels werken samen binnen een orgaan om de specifieke functie daarvan mogelijk te maken. De combinatie en organisatie van verschillende weefsels bepaalt uiteindelijk de werking van een orgaan.
Organenstelsels
De meeste organen functioneren niet zelfstandig, maar werken nauw samen met andere organen. Een groep samenwerkende organen wordt een organenstelsel genoemd. Het menselijk lichaam kent elf organenstelsels, die elk verantwoordelijk zijn voor bepaalde levensverschijnselen.
Deze stelsels zijn het ademhalingsstelsel, spijsverteringsstelsel, uitscheidingsstelsel, beenderenstelsel, spierstelsel, hormoonstelsel, zenuwstelsel, bloedvatenstelsel, lymfevatenstelsel, voortplantingsstelsel en de huid. Meer uitleg over organen bij dieren is te vinden op organen van dieren.
Voorbeelden van samenwerkende organen
De longen en de luchtpijp behoren tot het ademhalingsstelsel en verzorgen samen het levensverschijnsel ademhalen. Organen zoals de slokdarm, maag, lever, alvleesklier en darmen spelen een rol bij het verwerken van voedsel en zijn betrokken bij het levensverschijnsel voeden.
Het menselijk lichaam bevat ongeveer twintig inwendige organen die zich bevinden in de borstholte en buikholte. Welke structuren precies als afzonderlijke organen worden gezien, hangt af van de definitie die wordt gehanteerd.
Wat telt wel en niet als een orgaan?
Het aantal organen in het menselijk lichaam is niet eenduidig vast te stellen. Zo kan worden afgevraagd of een nagel een zelfstandig orgaan is of een onderdeel van de vinger, en of de vinger op zijn beurt een onderdeel is van de hand. Ook de huid wordt soms beschouwd als één orgaan, terwijl deze ook kan worden gezien als een verzameling van structuren zoals haren, nagels en zweetklieren.
Veel hoofdstukken binnen de biologie zijn genoemd naar een orgaan, een organenstelsel of een levensverschijnsel. Samen vormen deze onderdelen het geheel dat we het menselijk lichaam noemen. Een toegankelijke introductie hierop is te vinden via ontdek je binnenste.
Hoe onmisbaar zijn organen?
Hoewel elk orgaan een specifieke functie heeft, zijn niet alle organen even strikt noodzakelijk om te overleven. Een mens kan bijvoorbeeld leven zonder milt, met slechts een deel van de maag, een klein stuk darm, één long of zelfs met een kwart van de lever. Ook functioneren mensen goed met slechts één nier.
Vanuit biologisch oogpunt laat dit zien dat sommige organen een grote reservecapaciteit hebben. Economisch gezien is het menselijk lichaam overigens weinig waard: het bevat ongeveer 0,2 milligram goud en kleine hoeveelheden andere edelmetalen, samen goed voor slechts enkele tientallen eurocent.
Een algemene beschrijving van wat een orgaan is, is ook te vinden op Wikipedia over organen.