Menstruatie: proces, betekenis en culturele opvattingen

Wat is menstruatie?

De mens is samen met enkele mensapen een van de weinige diersoorten die openlijk menstrueert. Waarom dit precies zo is, blijft tot op heden onduidelijk. Alle dieren met een baarmoeder, de zogenaamde placentazoogdieren, stoten een deel van hun baarmoederslijmvlies af wanneer er geen bevruchting heeft plaatsgevonden.

Bij de meeste diersoorten wordt dit afgestoten baarmoederslijmvlies volledig door de baarmoeder opgenomen. Bij de mens gebeurt dit slechts gedeeltelijk: ongeveer twee derde van het slijmvlies wordt heropgenomen door het lichaam, terwijl de overige ongeveer 120 milliliter via de vagina wordt uitgescheiden.

Menstruatiebloed en functie

Tijdens de menstruatie verliest een vrouw geen afval- of gifstoffen, maar bloed en baarmoederslijmvlies. Dit proces maakt het mogelijk dat zich in de volgende cyclus opnieuw een verse laag baarmoederslijmvlies kan opbouwen, waarin een eventueel bevruchte eicel zich kan innestelen na de eisprong.

Het idee dat menstruatie dient om gifstoffen af te voeren is afkomstig uit oud bijgeloof. In de jaren twintig van de vorige eeuw werd zelfs gedacht dat menstruatiebloed de stof menotoxine bevatte, die planten zou laten verwelken, vlees zou laten bederven en wijn zuur zou maken. Voor het bestaan van deze stof is nooit wetenschappelijk bewijs gevonden.

Menstruatieproducten door de geschiedenis

Menstruatiebloed wordt al duizenden jaren opgevangen met hulpmiddelen. Zo maakten Egyptische vrouwen in de 15e eeuw voor Christus tampons van zacht papyrus, terwijl Romeinse vrouwen gebruikmaakten van wollen proppen. In delen van Afrika en Azië worden ook tegenwoordig nog materialen zoals gras, mos en wol gebruikt.

In de moderne samenleving worden menstruatiebloed en -vocht meestal opgevangen met maandverband en tampons. Meer informatie over voortplanting en vruchtbaar worden is te vinden op MijnBiologie .

Culturele opvattingen en taboes

In sommige culturen worden menstruerende vrouwen nog steeds als onrein beschouwd. Zij mogen dan tijdens hun menstruatie niet koken of geen seks hebben en moeten soms in een apart verblijf slapen. Deze ideeën zijn cultureel bepaald en hebben geen biologische basis.

Het McClintock-effect

Op plaatsen waar vrouwen langdurig samenleven, zoals studentenhuizen, gevangenissen en nonnenkloosters, wordt vaak beweerd dat hun menstruatiecycli synchroon gaan lopen. Dit verschijnsel staat bekend als het McClintock-effect, genoemd naar de psycholoog Martha McClintock, die hier in 1971 over publiceerde in het tijdschrift Nature.

Later onderzoek heeft dit idee grotendeels weerlegd. In een grootschalig onderzoek uit 2006, waarin vrouwen gedurende meerdere maanden werden gevolgd, bleek dat eventuele overlap verklaard kon worden door verschillen in cycluslengte. Van daadwerkelijk synchroon lopende menstruatiecycli was geen sprake. Meer achtergrondinformatie is te vinden op Wikipedia en MijnBiologie .