Leeftijd: veroudering, celvernieuwing en levensverwachting
Levensverwachting en biologische leeftijd
De gemiddelde levensverwachting in Nederland bedraagt ongeveer 79,1 jaar voor mannen en 82,8 jaar voor vrouwen. Deze cijfers zeggen echter weinig over hoe oud het lichaam biologisch gezien is. Het menselijk lichaam bestaat namelijk uit onderdelen met sterk uiteenlopende leeftijden.
Sommige lichaamsdelen vernieuwen zich continu, terwijl andere cellen een leven lang blijven bestaan. Daardoor is het lichaam tegelijkertijd jong en oud.
Vernieuwing van cellen en weefsels
De nagels van de vingers zijn binnen ongeveer zes maanden volledig vernieuwd. De cellen van het maagslijmvlies vervangen zichzelf zelfs elke week. Ook de huid vernieuwt zich snel, want binnen twee tot vier weken is de huid volledig vervangen.
Rode bloedcellen hebben een levensduur van ongeveer vier maanden. Witte bloedcellen verschillen daarentegen sterk in levensduur: sommige sterven al na enkele uren, terwijl andere enkele dagen actief blijven. Een haar op het hoofd groeit meestal twee tot vijf jaar, stopt daarna met groeien en valt na enkele maanden uit.
Lange levensduur van lichaamscellen
Niet alle cellen vernieuwen zich snel. Zo worden spiercellen gemiddeld eens in de vijftien jaar vervangen, terwijl vetcellen een levensduur van ongeveer 25 jaar hebben. Elke minuut sterven er naar schatting honderd miljoen cellen af, terwijl het lichaam tegelijkertijd evenveel nieuwe cellen aanmaakt.
Daarnaast zijn er cellen die vrijwel het hele leven blijven bestaan. Voorbeelden hiervan zijn hartspiercellen, zenuwcellen in de hersenen en de cellen van de ooglens. Deze cellen zijn dus net zo oud als de persoon zelf.
Maximale levensduur van de mens
Voor zover bekend bereikte Jeanne Calment met 122 jaar de hoogste leeftijd ooit. Het lijkt daarom onwaarschijnlijk dat mensen veel ouder dan dit kunnen worden. Ondanks verbeteringen in voeding en gezondheidszorg is de maximale levensduur de afgelopen decennia nauwelijks toegenomen.
Wel stijgt het aantal mensen dat een hoge leeftijd bereikt, maar het aandeel mensen ouder dan 100 jaar is de afgelopen eeuw vrijwel gelijk gebleven. Dit komt doordat organen met het ouder worden minder goed functioneren en er bovendien onvermijdelijk schade aan het DNA ontstaat.
Onderzoek naar veroudering
Bij organismen zoals muizen, wormen en vliegen is het onderzoekers gelukt de levensverwachting te verlengen door gerichte veranderingen in het DNA aan te brengen. Of dergelijke technieken in de toekomst ook bij mensen toepasbaar zijn, blijft vooralsnog onzeker.
Lichamelijke veranderingen bij het ouder worden
Ouder worden gaat gepaard met onomkeerbare lichamelijke veranderingen. Zo neemt bij mannen vanaf het 23e levensjaar de spiermassa per tien jaar met ongeveer twee tot vijf procent af. Bij vrouwen daalt na het 30e levensjaar de vruchtbaarheid en treedt de overgang gemiddeld rond het 51e levensjaar op.
Daarnaast vermindert bij mannen vanaf het 40e levensjaar zowel het aantal zaadcellen als de kwaliteit ervan. Bij vrouwen verdwijnt vanaf ongeveer dezelfde leeftijd vetweefsel in het gezicht, waardoor de gelaatstrekken scherper worden. Ook zakt de punt van de neus iets en neemt het volume van de lippen af.
Zintuiglijke veranderingen en voordelen van ouder worden
Na het 60e levensjaar ervaren zowel mannen als vrouwen vaak een afname van het gezichtsvermogen en het vermogen om hoge tonen te horen. Omdat veel medeklinkers uit hoge tonen bestaan, kan dit het gevoel geven dat anderen minder duidelijk spreken.
Ouder worden kent echter ook positieve kanten. Veel topprestaties worden juist op latere leeftijd geleverd. Zo zijn uitvinders gemiddeld 39 jaar bij hun belangrijkste uitvinding, schrijvers 44 jaar bij hun beste boek en bevinden winnaars van de Nobelprijs zich gemiddeld achterin de veertig.
Meer informatie over groei en ontwikkeling is te vinden op mijnbiologie.nl. Aanvullende achtergrondinformatie over leeftijd is beschikbaar via Wikipedia.