Koorts: lichaamstemperatuur, werking en functie
Constante lichaamstemperatuur
De normale lichaamstemperatuur van de mens ligt rond de 37 graden Celsius. Deze temperatuur is niet de hele dag exact gelijk: ’s nachts is het lichaam iets koeler en in de middag meestal iets warmer. Toch wordt de mens beschouwd als een warmbloedig organisme, omdat de lichaamstemperatuur actief constant wordt gehouden.
Warmbloedige dieren verschillen hierin van koudbloedige dieren, die de temperatuur van hun omgeving aannemen. Het voordeel van warmbloedigheid is dat chemische processen in het lichaam, zoals de stofwisseling, sneller en efficiënter verlopen. Bovendien maakt dit het mogelijk om te leven in koudere omgevingen.
Ontstaan van koorts
Wanneer schadelijke bacteriën of virussen het lichaam binnendringen, probeert het lichaam deze infectie zo snel mogelijk te bestrijden. Een belangrijk mechanisme hierbij is het verhogen van de lichaamstemperatuur. Dit proces wordt aangestuurd door de hypothalamus, een klein regelcentrum in de hersenen dat fungeert als interne thermostaat.
Bij het ontstaan van koorts verhoogt de hypothalamus de ingestelde temperatuur. Het lichaam ervaart zichzelf daardoor als te koud, waardoor de bloedvaten zich vernauwen om warmteverlies te beperken. Dit verklaart waarom mensen het vaak eerst koud krijgen wanneer de koorts begint.
Rillen, zweten en temperatuurregeling
Om extra warmte te produceren, gaan de spieren onwillekeurig samentrekken. Dit uit zich in rillen en klappertanden. Soms warmt het lichaam zich zo effectief op dat de ingestelde temperatuur wordt overschreden. In dat geval voelt het lichaam zich juist te warm.
Als reactie hierop verwijden de bloedvaten zich en begint het lichaam te zweten om overtollige warmte kwijt te raken. Dit kan leiden tot een warm gevoel en rode blossen op de wangen.
Nut en risico’s van koorts
Bij een verhoogde lichaamstemperatuur verlopen chemische processen sneller, waardoor het afweersysteem infecties effectiever kan bestrijden. Om die reden is het verlagen van koorts met bijvoorbeeld paracetamol niet altijd wenselijk.
Zeer hoge koorts kan echter gevaarlijk zijn. Bij temperaturen rond de 42 graden Celsius kan onomkeerbare schade ontstaan. Dit komt doordat enzymen, eiwitten die chemische reacties versnellen, gaan stollen bij te hoge temperaturen. Gestolde eiwitten verliezen hun functie permanent.
Effecten op de hersenen
Bij hoge koorts kan iemand gaan ijlen. Dit gebeurt doordat verschillende hersengebieden minder goed functioneren. Het gevolg kan verwarring zijn en in sommige gevallen het optreden van hallucinaties.
Verschil tussen koorts en griep
De begrippen koorts en griep worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Griep is een ziekte die wordt veroorzaakt door het influenzavirus, dat de luchtwegen infecteert. Koorts is een reactie van het lichaam die kan optreden bij griep, maar ook bij andere infecties.
Tijdens griep geven witte bloedcellen signaalstoffen af om andere afweercellen te activeren. Deze stoffen stimuleren niet alleen de afweer, maar prikkelen ook pijnreceptoren in de spieren. Dit veroorzaakt de karakteristieke spierpijn die vaak bij griep wordt ervaren. Meer over de werking van het afweersysteem is te lezen op mijnbiologie.nl.
Aanvullende informatie over ziekteprocessen is te vinden via deze pagina en op Wikipedia.