Immuunsysteem (afweersysteem): werking, onderdelen en bescherming
Wat is het immuunsysteem?
Het menselijk lichaam wordt voortdurend bedreigd door indringers van buitenaf. Het immuunsysteem, ook wel het afweersysteem genoemd, is verantwoordelijk voor het herkennen en bestrijden van deze indringers. Het doel van dit systeem is het lichaam te beschermen tegen schade en ziekte.
Het immuunsysteem bestaat uit meerdere samenwerkende organen en cellen die verspreid door het hele lichaam aanwezig zijn. Onder andere de huid, milt, amandelen, darmen, witte bloedcellen en het lymfestelsel maken hier deel van uit. Samen vormen zij een uiterst complex verdedigingssysteem.
Drie onderdelen van het immuunsysteem
Het immuunsysteem kan worden onderverdeeld in drie functionele onderdelen: de fysieke barrière, de algemene afweer en de specifieke afweer. Elk onderdeel vervult een eigen rol in de bescherming van het lichaam.
De fysieke barrière
De fysieke barrière vormt de scheiding tussen het inwendige lichaam en de buitenwereld. De huid en de slijmvliezen functioneren hierbij als een soort douane en voorkomen dat schadelijke stoffen het lichaam binnendringen.
Ook speeksel, tranen en maagzuur behoren tot deze barrière. Zij helpen ziekteverwekkers te doden voordat deze dieper het lichaam kunnen binnendringen.
De algemene afweer
De algemene afweer richt zich niet op één specifieke ziekteverwekker, maar op alle lichaamsvreemde stoffen. Witte bloedcellen spelen hierbij een centrale rol. Zij herkennen indringers, nemen deze op en vernietigen ze.
Samen vormen de fysieke barrière en de algemene afweer het aangeboren immuunsysteem, dat direct actief is vanaf de geboorte.
De specifieke afweer
De specifieke afweer ontwikkelt zich gedurende het hele leven en is gericht op afzonderlijke ziekteverwekkers. Hierbij wordt gebruikgemaakt van lymfocyten, een type witte bloedcel dat ziekteverwekkers kan herkennen en onthouden.
Er zijn twee soorten lymfocyten: B-lymfocyten, die zich ontwikkelen in het beenmerg, en T-lymfocyten, die zich ontwikkelen in de thymus. Wanneer een ziekteverwekker opnieuw het lichaam binnendringt, reageren deze cellen zeer snel door grote hoeveelheden antilichamen te produceren.
Antilichamen binden zich aan ziekteverwekkers en zorgen ervoor dat deze worden opgeruimd. Vaccinaties maken gebruik van dit geheugen van het specifieke immuunsysteem.
Vaccinaties en groepsbescherming
Het rijksvaccinatieprogramma is een overheidsprogramma waarmee kinderen in Nederland worden ingeënt tegen twaalf ernstige infectieziekten, waaronder bof, mazelen, difterie en kinkhoest. Ongeveer 95 procent van de Nederlandse kinderen neemt hieraan deel.
De kleine groep die zich niet laat vaccineren doet dat om uiteenlopende redenen, zoals religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen. Soms spelen zorgen over bijwerkingen een rol. In werkelijkheid is de kans op een levensbedreigende allergische reactie zeer klein: naar schatting één op de miljoen vaccinaties.
Vaccinaties veroorzaken geen autisme. Deze bewering is gebaseerd op een artikel uit 1998 dat later is ingetrokken, maar het misverstand blijft hardnekkig bestaan.
Allergieën en overreacties
Een allergie is een overdreven afweerreactie van het immuunsysteem op stoffen van buitenaf die normaal gesproken onschadelijk zijn. Ongeveer twee procent van de volwassen Nederlanders heeft een voedselallergie.
Van meer dan 170 voedingsmiddelen is bekend dat ze allergische reacties kunnen veroorzaken. Ruim 90 procent van de voedselallergieën wordt veroorzaakt door melk, eieren, pinda’s, noten, vis, schaaldieren, tarwe en soja.
Soms vergist het immuunsysteem zich dubbel. De eiwitten van berkenstuifmeel lijken sterk op bepaalde eiwitten in appels. Hierdoor kunnen mensen met een berkenpollenallergie ook klachten krijgen na het eten van een appel, zoals jeuk, een rode huid en tranende ogen.
Aanvullende informatie over afweer en ziekte is te vinden op MijnBiologie.nl, MijnBiologie.nl – Afweer en Wikipedia.