Kanker (cancer): ontstaan, tumoren en behandeling
Wat is kanker?
Het menselijk lichaam bestaat uit ongeveer 100.000 biljoen cellen. De meeste van deze cellen hebben geen onbeperkte levensduur: ze verouderen, raken beschadigd en vervangen zichzelf door nieuwe cellen via celdeling. Daardoor vinden er dagelijks miljoenen celdelingen plaats; per seconde maakt het lichaam alleen al ongeveer drie miljoen nieuwe rode bloedcellen aan.
In elke celkern ligt DNA, dat bepaalt wanneer en hoe vaak een cel zich mag delen. Tijdens de celdeling kopieert de cel dit DNA, waarbij kleine fouten kunnen ontstaan. Meestal herstelt de cel deze fouten, maar als dat niet gebeurt kan uiteindelijk de controle over de celdeling verloren gaan.
Ongecontroleerde celdeling en tumoren
Wanneer een cel niet meer weet wanneer hij moet stoppen met delen, blijft hij ongeremd doorgroeien. Op die manier ontstaat een tumor. Kanker is daarom een verzamelnaam voor kwaadaardige groeiprocessen waarbij cellen zich ongecontroleerd blijven vermenigvuldigen.
Daarbij onderscheidt men twee soorten tumoren: goedaardige en kwaadaardige tumoren.
Goedaardige en kwaadaardige tumoren
Goedaardige tumoren groeien doorgaans langzaam en zaaien niet uit. Ze zijn meestal omgeven door een kapsel en blijven daardoor op één plaats. Een wrat vormt hiervan een bekend voorbeeld.
Kwaadaardige tumoren zijn kanker. Deze tumoren groeien snel, hebben geen kapsel en kunnen omliggende weefsels en organen binnendringen. Bovendien verspreiden kankercellen zich via de lymfevaten en de bloedbaan door het lichaam en vestigen zij zich elders opnieuw. Dit proces heet uitzaaiing.
Behandeling van kanker
Artsen kunnen tumoren soms operatief verwijderen of behandelen met bestraling. Wanneer kankercellen zich op meerdere plaatsen in het lichaam bevinden, kiezen artsen daarom vaak voor chemotherapie.
Chemotherapie richt zich vooral op snel delende cellen, zoals kankercellen. Tegelijkertijd worden echter ook gezonde cellen die zich snel delen getroffen. Zo kunnen slijmvliezen beschadigd raken, wat misselijkheid veroorzaakt. Daarnaast kan aantasting van bloedcellen leiden tot bloedarmoede en een tekort aan witte bloedcellen, waardoor patiënten vermoeid raken en vatbaarder worden voor infecties.
Bovendien kan chemotherapie hersengebieden activeren die betrokken zijn bij het gevoel van misselijkheid.
Herkomst en voorkomen van kanker
Het woord kanker is afgeleid van het Latijnse woord cancer, wat krab betekent. In het verleden herkenden artsen de ziekte aan opvallende rode en gezwollen bloedvaten rondom een tumor, die hen deden denken aan de poten van een krab.
Er bestaan inmiddels meer dan honderd verschillende soorten kanker die op uiteenlopende plaatsen in het lichaam voorkomen. Zo krijgt minstens één op de drie Nederlanders in de loop van zijn leven kanker. Jaarlijks overlijden in Nederland tussen de 40.000 en 50.000 mensen aan deze ziekte, waardoor kanker doodsoorzaak nummer één is.
Kanker bij mannen, vrouwen en kinderen
Bij mannen komen vooral longkanker, prostaatkanker en darmkanker voor.
Vrouwen krijgen daarentegen vooral te maken met longkanker, borstkanker en darmkanker.
Bij kinderen vormt kanker in de leeftijd van twee tot elf jaar de belangrijkste doodsoorzaak. Ongeveer tien procent van alle sterfgevallen bij kinderen houdt verband met kanker. Daarbij komen hersenkanker en leukemie het meest voor.
In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 500 kinderen kanker en bevinden zich circa 800 kinderen onder actieve behandeling.
Meer achtergrondinformatie is te vinden op MijnBiologie.nl en op Wikipedia.