Hormonen: werking, functies en hormoonklieren
Hormonen zijn chemische stoffen die via het bloed door het lichaam worden vervoerd. Ze doen dit niet zonder reden: hormonen regelen en sturen talloze processen in het menselijk lichaam. Het woord hormoon is afkomstig van het Griekse hormao, wat ‘in beweging zetten’ betekent. Dat ‘in beweging zetten’ kan zeer uiteenlopende effecten hebben.
Zo zijn er hormonen die groei stimuleren, de aanmaak van zaadcellen regelen, vetopslag beïnvloeden, verliefdheid mogelijk maken, de opname van glucose in cellen bevorderen of ervoor zorgen dat het hart sneller gaat kloppen bij schrik. Hormonen worden aangemaakt in speciale hormoonklieren, waarvan de mens er ongeveer tien heeft. In de bijnieren wordt bijvoorbeeld adrenaline geproduceerd en in de alvleesklier het hormoon insuline.
De hypofyse als regelcentrum
De belangrijkste hormoonklier van het lichaam is de hypofyse. Deze ligt verborgen in het midden van het hoofd, net onder de hersenen. Ondanks dat de hypofyse slechts zo groot is als een kikkererwt en ongeveer een halve gram weegt, is zij onmisbaar voor het functioneren van het lichaam.
De hypofyse produceert zelf een groot aantal hormonen en stuurt daarnaast andere hormoonklieren aan. Zo ontvangen bij mannen de teelballen pas tijdens de puberteit het signaal van de hypofyse om te beginnen met de productie van geslachtscellen. Dit signaal wordt via het bloed door het hele lichaam verspreid.
Toch reageren alleen de juiste organen op deze hormonale boodschappen. Cellen beschikken over specifieke receptoren waarmee zij het ‘handschrift’ van een hormoon kunnen herkennen en er daadwerkelijk op reageren.
Snel en langzaam werkende hormonen
De meeste hormonen werken relatief langzaam, maar hebben een langdurig en effectief effect. Er zijn echter ook hormonen die zeer snel resultaat geven. Bekende voorbeelden hiervan zijn adrenaline en endorfine.
Adrenaline komt vrij in situaties die door het lichaam als bedreigend worden ervaren. Het zorgt onder andere voor een versnelde hartslag, snellere ademhaling en het verwijden van de pupillen. Endorfine werkt pijnstillend en veroorzaakt het gelukzalige gevoel dat vaak optreedt na intensieve lichamelijke inspanning.
Hoewel endorfine vaak als positief wordt ervaren, is het geen teken van gezondheid. Het hormoon wordt door de hypofyse aangemaakt als stressreactie wanneer het lichaam te zwaar wordt belast.
Vetweefsel als hormoonklier
Een relatief onbekende hormoonproducerende structuur in het lichaam is het vetweefsel. Vet dient niet alleen als energieopslag, maar functioneert ook als hormoonklier. Zo kunnen vetcellen, net als de eierstokken, het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen aanmaken.
Wanneer het oestrogeenniveau stijgt, kan dit leiden tot borstgroei bij jonge meisjes. Onderzoek laat zien dat in de Verenigde Staten ongeveer vijftien procent van de meisjes al op zevenjarige leeftijd borstontwikkeling vertoont. Dit wordt zeer waarschijnlijk in verband gebracht met het toenemende overgewicht onder jonge kinderen.
Meer informatie over de regeling van lichaamsprocessen is te vinden op mijnbiologie.nl en op de pagina over het hormoonstelsel hier. Een uitgebreide achtergrondbeschrijving van hormonen is beschikbaar via Wikipedia.