Hart: ligging, bouw, werking en bloedsomloop
Het hart is een holle spier met als belangrijkste functie het rondpompen van bloed door het lichaam. Bij een volwassen man weegt het hart ongeveer 300 gram en is het qua grootte te vergelijken met een vuist. Het ligt niet links in de borstholte, maar grotendeels in het midden, direct achter het borstbeen.
Hoewel het hart een spier is, kan het geen spierpijn krijgen. Dit komt doordat de hartspier geen glucose verbrandt zoals andere spieren, maar voornamelijk vetzuren. Bij deze verbranding ontstaat geen melkzuur, de stof die verantwoordelijk is voor het gevoel van spierpijn. Daarnaast kan de hartspier niet groeien door celdeling, waardoor hartkanker zeer zeldzaam is.
Dubbele bloedsomloop
De mens heeft een dubbele bloedsomloop, wat betekent dat het bloed tijdens één volledige ronde twee keer door het hart stroomt. De kleine bloedsomloop zorgt voor de opname van zuurstof en de afgifte van koolstofdioxide. Het hart pompt het zuurstofarme bloed vanuit de rechterkamer naar de longen, waarna het zuurstofrijke bloed terugkeert naar de linkerboezem.
De grote bloedsomloop heeft als taak alle organen van zuurstof te voorzien en afvalstoffen af te voeren. Deze omloop begint in de linkerkamer, waarna het bloed via de aorta naar het lichaam stroomt. Via de holle aders keert het bloed terug naar de rechterboezem en rechterkamer.
Bij een foetus verloopt de bloedsomloop anders. Omdat zuurstof via de navelstreng wordt aangevoerd, is de kleine bloedsomloop nog niet actief. Het bloed stroomt via een opening tussen de linker- en rechterboezem, het foramen ovale, direct naar de grote bloedsomloop. Deze opening sluit normaal gesproken kort na de geboorte.
Prikkelgeleiding en hartslag
De hartslag wordt niet aangestuurd door de hersenen, maar door gespecialiseerde structuren in het hart zelf. De sinusknoop, gelegen in de wand van de rechterboezem, geeft elektrische signalen af die het samentrekken van de boezems veroorzaken. Deze knoop bepaalt het ritme van de hartslag.
De elektrische prikkel bereikt vervolgens de AV-knoop, die zich tussen de linker- en rechterboezem bevindt. Via de bundel van His en de Purkinjevezels verspreidt het signaal zich over de hartkamers, waardoor deze samentrekken. Een volledige hartslag bestaat uit het samentrekken van de boezems, gevolgd door de kamers en een korte hartpauze. Samen duren deze fasen ongeveer 0,8 seconde.
Hartslag en levensduur
In rust heeft een volwassen mens gemiddeld een hartslag van ongeveer 70 slagen per minuut. Opvallend is dat het hart van veel zoogdieren gemiddeld rond de één miljard slagen meegaat. Kleinere zoogdieren hebben een snellere hartslag en een kortere levensduur, terwijl grotere dieren juist een langzamere hartslag hebben.
Zo leeft de vijf centimeter lange spitsmuis, met circa 800 hartslagen per minuut, slechts ongeveer twee jaar. De blauwe vinvis daarentegen heeft gemiddeld tien hartslagen per minuut en kan meer dan vijftig jaar oud worden. Op basis van deze vergelijking zou de mens slechts twintig jaar oud worden, maar een gezond mensenhart gaat gemiddeld vier keer langer mee dan dat van andere zoogdieren.
Meer informatie over de bouw en werking van het hart is te vinden op mijnbiologie.nl en op de pagina over de bloedsomloop hier. Een uitgebreide achtergrondbeschrijving is beschikbaar via Wikipedia.