Balzak (scrotum): bouw, functie en temperatuurregeling
De balzak, ook wel het scrotum genoemd, is het huidzakje dat bij mannen tussen de benen hangt. Het bevindt zich tussen de penis en de anus en bestaat uit dunne huid met een spierlaag. In de balzak liggen de teelballen en de bijballen, die samen deel uitmaken van de mannelijke geslachtsorganen.
Teelballen en bijballen
De teelballen, ook wel testes genoemd, hebben twee belangrijke functies. Ze produceren het mannelijke geslachtshormoon testosteron en maken zaadcellen aan. Testosteron wordt afgegeven aan het bloed en verspreidt zich zo door het hele lichaam.
Dit hormoon speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken tijdens de puberteit, zoals een lagere stem en lichaamsbeharing. Daarnaast zorgen de teelballen voor de productie van zaadcellen, die na hun vorming tijdelijk worden opgeslagen in de bijballen.
De bijballen liggen als kapjes op de ongeveer vier centimeter grote teelballen. Bij ongeveer 90 procent van de mannen hangt de linker teelbal lager dan de rechter. Waarom dit zo is, is niet precies bekend, maar mogelijk zorgt deze asymmetrie voor een efficiëntere plaatsing tussen de benen.
Ontwikkeling van de balzak
Bij een foetus worden na ongeveer negen weken de mannelijke of vrouwelijke geslachtsorganen gevormd. Tot die tijd hebben deze organen hetzelfde bouwplan. Wat bij meisjes uitgroeit tot de schaamlippen, ontwikkelt zich bij jongetjes tot de balzak.
Over de balzak loopt een zichtbare lijn, de raphe. Deze ontstaat doordat twee helften van een orgaan tijdens de ontwikkeling aan elkaar vastgroeien. Bij mannen loopt deze naad door tot aan de eikel van de penis, al is hij niet bij iedereen even duidelijk zichtbaar.
Temperatuurregeling van de teelballen
Bij de mens hangen de teelballen buiten het lichaam in de balzak. Dat is niet bij alle zoogdieren zo. Met behulp van de musculus cremaster, een spier die aan de teelballen vastzit, kunnen de teelballen dichter naar het lichaam toe worden getrokken.
Deze spier helpt bij de temperatuurregeling. Voor een goede zaadcelproductie moet de temperatuur in de teelballen ongeveer twee graden lager zijn dan de lichaamstemperatuur. Wanneer het te koud dreigt te worden, trekken de teelballen automatisch dichter naar het lichaam toe.
Theorieën over het ontstaan van de balzak
De theorie dat de balzak vooral is ontstaan voor temperatuurregeling staat ter discussie. Sommige zoogdieren, zoals olifanten en dolfijnen, hebben teelballen die in het lichaam liggen en kunnen zich toch probleemloos voortplanten.
Dit roept de vraag op of de zaadproductie zich heeft aangepast aan een lagere temperatuur buiten het lichaam, of dat de teelballen juist naar buiten zijn verplaatst om aan de lichaamswarmte te ontsnappen. Een andere theorie stelt dat de balzak is ontstaan om schade aan de teelballen te voorkomen.
Bij rennen zou de druk in de buikholte bij inwendige teelballen zo hoog kunnen worden dat zaadcellen in de blaas terechtkomen. De balzak zou dit probleem verminderen door de teelballen buiten de buikholte te plaatsen.
Meer uitleg over de mannelijke geslachtsorganen is te vinden op Man en vrouw en het voortplantingsstelsel van de man .
Aanvullende achtergrondinformatie over het scrotum is beschikbaar op Wikipedia: Scrotum .