8.1 Wat is gedrag? Samenvatting

Wat is gedrag?

Het antwoord op de vraag "wat is gedrag?" is: alles wat een mens of dier doet. Gedrag bestaat uit verschillende handelingen die samen een doel hebben. Denk aan een hond die naar zijn baas loopt: hij moet eerst opstaan en daarna lopen. Zo zie je dat gedrag vaak uit meerdere stappen bestaat die bij elkaar horen.

Gedragsketen en handelingen

Wanneer handelingen steeds in dezelfde volgorde plaatsvinden, noem je dat een gedragsketen. Elke stap in die keten zorgt ervoor dat de volgende stap wordt uitgevoerd. Dit zie je bijvoorbeeld bij dieren die een nest bouwen of voedsel zoeken.

  • Gedrag bestaat uit losse handelingen
  • Handelingen volgen elkaar vaak logisch op
  • Samen vormen ze een gedragsketen

Hoe bestuderen biologen gedrag?

Om te begrijpen wat gedrag is, doen biologen onderzoek naar dieren. Ze kijken heel precies naar wat een dier doet en schrijven dit op. Dit noemen we een observatie: een feitelijke beschrijving zonder mening.

Objectief onderzoeken

Bij onderzoek is het belangrijk dat je geen eigen mening geeft. Een eigen uitleg van gedrag heet een interpretatie, en die mag je niet verwarren met een observatie.

Ethogram en protocol

Biologen gebruiken handige hulpmiddelen om gedrag te beschrijven. Een ethogram is een lijst met alle handelingen die een dier kan uitvoeren. Daarna maken ze een protocol, waarin staat welke handelingen achter elkaar plaatsvinden.

  • Ethogram: overzicht van alle mogelijke handelingen
  • Protocol: volgorde van handelingen die je ziet

Woordenlijst

  • Ethogram: Een overzicht van herkenbare gedragingen van een diersoort. Bij elk gedrag staat een duidelijke, objectieve beschrijving en vaak een afkorting.
  • Gedragsketen: Een vaste opeenvolging van samenhangende handelingen. Het resultaat van de ene handeling vormt de aanleiding voor de volgende.
  • Handelingen: Afzonderlijke onderdelen van gedrag die je kunt waarnemen. Sluipen, springen en bijten kunnen bijvoorbeeld onderdelen van jachtgedrag zijn.
  • Interpretatie: De betekenis of verklaring die je aan een waarneming geeft. Dat een hond gromt kun je zien of horen; waarom hij dat doet is een interpretatie.
  • Observatie: Een beschrijving van wat je daadwerkelijk waarneemt. Bij gedrag noteer je bijvoorbeeld welke beweging een dier maakt, zonder er een bedoeling aan toe te kennen.
  • Protocol: Een verslag waarin je tijdens een observatie noteert welk gedrag je op welk moment ziet.