Gewrichten: typen, bouw en functie van beenverbindingen
Botten en beenverbindingen
Het lichaam van een volwassen mens bestaat uit ongeveer 206 botten. Deze botten beschermen kwetsbare organen, geven het lichaam stevigheid en maken samen met de spieren beweging mogelijk. Alle botten zijn op verschillende manieren met elkaar verbonden.
Sommige beenverbindingen laten geen enkele beweging toe. Zo zijn de botten in het heiligbeen met elkaar vergroeid en zijn de schedelbeenderen met elkaar verbonden door naden. Bij deze verbindingen is geen beweging tussen de botten mogelijk.
Beweeglijke en half-beweeglijke verbindingen
In de wervelkolom is wel beperkte beweging nodig. De wervels zijn daarom met elkaar verbonden door schijven van kraakbeen. Dit kraakbeen is enigszins buigzaam, waardoor de wervelkolom kan buigen en draaien zonder zijn stevigheid te verliezen.
De meest beweeglijke beenverbindingen zijn de gewrichten. Het menselijk lichaam telt er ongeveer 200, vooral in armen en benen. Deze gewrichten maken grote en gerichte bewegingen mogelijk tussen twee botten.
Verschillende typen gewrichten
Er bestaan meerdere typen gewrichten, genoemd naar de beweging die zij mogelijk maken. Het kogelgewricht bestaat uit een kogel en een kom en kan in vrijwel alle richtingen bewegen. Bekende voorbeelden zijn het schouder- en heupgewricht.
Het scharniergewricht kan slechts buigen en strekken. Dit type gewricht komt onder andere voor in de vingers, de elleboog en de knie. Het rolgewricht bevindt zich in de onderarm, waar het spaakbeen en de ellepijp over elkaar rollen zodat de hand kan draaien.
Daarnaast bestaan er nog andere typen gewrichten, zoals het draaigewricht in de hals en het zadelgewricht in de duim. Elk type gewricht is aangepast aan zijn specifieke functie.
Bouw van een gewricht
Botten die samen een gewricht vormen, worden bij elkaar gehouden door een gewrichtskapsel. Dit kapsel zorgt ervoor dat de botten op hun plaats blijven en sluit het gewricht af van de omgeving.
In het gewrichtskapsel lopen bloedvaten die gewrichtssmeer produceren. Deze stroperige vloeistof zorgt ervoor dat de botten vrijwel niet tegen elkaar wrijven, waardoor slijtage wordt voorkomen en beweging soepel verloopt.
Kraakbeen en slijtage
De uiteinden van de botten in een gewricht zijn bedekt met een dun laagje kraakbeen. Dit materiaal is glad en veerkrachtig en vangt schokken op tijdens beweging. Bij artrose wordt dit kraakbeen langzaam afgebroken.
Wanneer het kraakbeen verdwijnt, gaan de botten over elkaar schuren. Dit kan pijn, stijfheid en bewegingsbeperking veroorzaken. Vooral in sterk belaste gewrichten kan dit grote gevolgen hebben.
Bandstructuren en blessures
Bij gewrichten waar veel kracht op staat, zoals in de heup en de enkel, bevinden zich stevige kapselbanden rond het gewrichtskapsel. Deze banden helpen om de botten stevig op hun plaats te houden.
Bij een verzwikking worden deze banden te ver uitgerekt en kunnen ze zelfs scheuren. Dit leidt vaak tot pijn, zwelling en instabiliteit van het gewricht.
Knakkende gewrichten
Het knakken van vingers is niet schadelijk voor de gewrichten. Het geluid ontstaat doordat gas in het gewrichtssmeer vrijkomt wanneer het vacuüm tussen de gewrichtsoppervlakken wordt opgeheven.
Dit effect is te vergelijken met het loslaten van een zuignap van een raam. Het knakken van gewrichten veroorzaakt geen reuma en leidt niet tot blijvende schade.
Meer informatie over verschillende beenverbindingen is te vinden op mijnbiologie.nl, en over de samenwerking tussen botten en beweging via deze pagina. Algemene achtergrondinformatie over gewrichten is beschikbaar op Wikipedia.