Alvleesklier (pancreas): ligging, bouw en functies

De alvleesklier, ook wel pancreas genoemd, is een belangrijk orgaan dat een centrale rol speelt in zowel de spijsvertering als de regeling van de bloedsuikerspiegel. Het orgaan ligt hoog in de buikholte en werkt daarbij nauw samen met andere delen van het spijsverteringsstelsel en het regelende hormoonstelsel .

Ligging en bouw van de alvleesklier

De alvleesklier is een langwerpig orgaan dat direct achter de maag en net onder de lever ligt. Bij een volwassen man is hij ongeveer vijftien centimeter lang en weegt hij rond de 100 gram. Vanwege zijn vorm vergelijken anatomen de alvleesklier vaak met een liggende gele maiskolf.

Het deel dat aansluit op de twaalfvingerige darm heet de kop. Het dikkere middengedeelte noemt men het lichaam, terwijl het smalle uiteinde de staart vormt. Hoewel men de alvleesklier vaak tot het spijsverteringsstelsel rekent, vervult hij twee duidelijk verschillende functies.

Twee functies van de alvleesklier

Exocriene functie: productie van alvleessap

Binnen de spijsvertering produceert de alvleesklier alvleessap. Dagelijks maakt het orgaan ongeveer anderhalve liter van dit verteringssap aan. Dit alvleessap bevat enzymen die nodig zijn voor de vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten.

Daarnaast bevat het alvleessap stoffen die de zure maaginhoud neutraliseren voordat deze de darm bereikt. De meeste cellen van de alvleesklier nemen actief deel aan deze productie. Via kleine kanaaltjes stroomt het alvleessap naar een grote afvoerbuis in de kop van de alvleesklier.

Deze afvoerbuis komt samen met de afvoerbuis van de galblaas en mondt uit in de twaalfvingerige darm. Daar mengt het alvleessap zich met de voedselbrij, waardoor voedingsstoffen worden verteerd en vervolgens via de wand van de dunne darm in het lichaam worden opgenomen.

Endocriene functie: aanmaak van hormonen

Naast zijn rol in de spijsvertering vervult de alvleesklier ook een endocriene functie. Verspreid door het orgaan liggen kleine kliergroepjes, de eilandjes van Langerhans. Hoewel deze cellen slechts ongeveer één procent van de alvleesklier vormen, zijn zij van groot belang.

De eilandjes van Langerhans produceren de hormonen insuline en glucagon. Samen regelen deze hormonen het evenwicht van de bloedsuikerspiegel. Deze vorm van hormonale regeling zorgt er bovendien voor dat het lichaam schommelingen in het glucosegehalte goed kan opvangen.

Insuline en glucagon komen direct in het bloed terecht en oefenen hun werking uit in verschillende organen. Zo stimuleert insuline de opslag van glucose als glycogeen in lever en spieren. Doordat glycogeen uit lange ketens van glucosemoleculen bestaat, daalt het glucosegehalte in het bloed.

Alvleesklier en diabetes

Insuline en glucagon werken tegengesteld en houden samen de bloedsuikerspiegel stabiel. Wanneer de alvleesklier geen insuline meer aanmaakt, stijgt het bloedsuikergehalte sterk. In dat geval spreekt men van diabetes mellitus type 1.

Produceert de alvleesklier te weinig insuline of reageert het lichaam onvoldoende op insuline, dan is er sprake van diabetes mellitus type 2. Deze vorm van diabetes komt vooral voor bij oudere mensen en bij mensen met overgewicht.

Meer achtergrondinformatie over de bouw en werking van de alvleesklier is te vinden op Wikipedia: Alvleesklier .