6.4 Biologisch evenwicht Samenvatting
Invloeden op organismen
Het leven van organismen wordt altijd beïnvloed door hun omgeving. Deze invloeden noem je factoren.
Je kunt ze verdelen in biotische factoren en abiotische factoren.
Biotische factoren komen uit de levende natuur, zoals voedsel, roofdieren en soortgenoten.
Abiotische factoren komen uit de levenloze natuur, zoals temperatuur, licht en water.
Samen bepalen deze factoren of een organisme goed kan leven en zich kan voortplanten. Zijn de omstandigheden gunstig, dan gaat het goed met een soort. Zijn ze ongunstig, dan kan een soort afnemen of zelfs verdwijnen.
Niveaus van de ecologie
In de ecologie kijk je naar verschillende organisatieniveaus. Het begint klein en wordt steeds groter:
- Een individu is één enkel organisme.
- Een populatie is een groep individuen van dezelfde soort in een gebied.
- Een levensgemeenschap bestaat uit alle populaties samen.
- Een ecosysteem is het geheel van alle organismen én de abiotische factoren.
Al deze niveaus hangen met elkaar samen en beïnvloeden elkaar voortdurend.
Biologisch evenwicht en populaties
In een ecosysteem blijft de grootte van een populatie meestal niet constant. Toch schommelt deze vaak rond een bepaalde waarde. Dit noem je biologisch evenwicht. De grootte van een populatie hangt af van:
- hoeveel voedsel er is
- het aantal vijanden
- ziektes
- abiotische factoren zoals temperatuur en weer
Als de omstandigheden goed zijn, groeit een populatie. Zijn ze slecht, dan neemt de populatie af. Zo ontstaat er een evenwicht in het ecosysteem.
Optimum en optimumkromme
Voor elke soort zijn er optimale omstandigheden waarin ze het beste kunnen leven en zich voortplanten. Dit optimum kun je weergeven in een optimumkromme. In zo’n diagram zie je:
- de minimumwaarde (te weinig → organismen sterven)
- de optimumwaarde (beste omstandigheden)
- de maximumwaarde (te veel → organismen sterven)
Tussen het minimum en maximum ligt het tolerantiegebied: daar kan een soort overleven. Buiten dit gebied niet.
Woordenlijst
- Abiotische factoren: Invloeden van de niet-levende omgeving, zoals temperatuur, licht, water en bodemgesteldheid.
- Biologisch evenwicht: Een situatie waarin populaties door onderlinge relaties en omgevingsfactoren rond een bepaalde waarde schommelen. Het betekent niet dat aantallen precies gelijk blijven.
- Biotische factoren: Invloeden van levende organismen op andere organismen. Denk aan voedsel, concurrenten, ziekteverwekkers en roofdieren.
- Ecosysteem: De organismen in een gebied en hun niet-levende omgeving, met alle wisselwerkingen daartussen. Een sloot of een bos kan als ecosysteem worden bestudeerd.
- Individu: Eén afzonderlijk organisme. Een enkele eik of een enkele mier is een individu.
- Levensgemeenschap: Alle populaties van verschillende soorten die in een bepaald gebied samenleven en elkaar beïnvloeden.
- Optimumkromme: Een grafiek die laat zien bij welke waarde van een milieufactor een organisme het best functioneert. Aan weerszijden van het optimum zijn de omstandigheden minder gunstig.
- Populatie: Individuen van dezelfde soort die in hetzelfde gebied leven en onderling contact en voortplanting kunnen hebben.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 6.4 .
Biologie in het nieuws
NU.nl – Voor het eerst vogelgriep vastgesteld bij ijsbeer in Europa .
NOS.nl – Wolf maakt zwijnen en herten op Veluwe alerter: 'Vroeger zat er weinig pit in' .