Hoe komt een plant uit een zaadje?
Een nieuwe plant begint als een kiem in een zaadje. Die kiem is al een compleet mini-plantje, met een worteltje, stengeltje en beginnende blaadjes. Daaromheen zitten zaadlobben met reservevoedsel en een beschermende zaadhuid. Pas als er genoeg vocht is, begint het zaadje te groeien. Dat noem je ontkiemen. De zaadhuid neemt water op, barst open, en het worteltje groeit naar buiten, gevolgd door de stengel en blaadjes. Tijdens het ontkiemen leeft de kiem van het voedsel in de zaadlobben.
Hoe groeit het plantje verder?
Nadat het plantje is ontkiemd, wordt het groter en zwaarder. Dat proces heet groei. Groei begint met celdeling, waarbij één cel zich splitst in twee. Daarna volgt celgroei: de nieuwe cel neemt water op en wordt groter. Dit gebeurt vooral in de groeipunten van wortels en stengels. Zo ontstaat lengtegroei, waarbij de wortels en stengels steeds langer worden. Intussen ontwikkelt het plantje ook nieuwe onderdelen, zoals bladeren, bloemen en zijwortels. Dat heet ontwikkeling.
Waardoor groeit de wortel naar beneden?
Een wortel groeit altijd de grond in. Dat komt door de zwaartekracht. In de groeipunten van wortels zitten cellen met zetmeelkorrels die naar beneden zakken. De wortel "merkt" dat en groeit daardoor altijd naar beneden. Zelfs als het plantje scheef ligt, corrigeren de wortels hun richting door die korrels. De stengel reageert juist op zonlicht. In het licht groeien de cellen normaal, maar in de schaduw nemen ze extra veel water op en worden ze langer. Daardoor buigt de stengel naar het licht toe, op zoek naar zon.
Hoe groeien bomen?
Bomen groeien op twee manieren: in de lengte én in de dikte. In de lente groeit een tak uit een eindknop; dat noem je uitlopen. Uit zijknoppen ontstaan zijtakken. De knoppen zijn beschermd door knopschubben, die afvallen als de knop opengaat. Op die plek blijft een ringlitteken achter. Elk ringlitteken geeft het einde van een groeiseizoen aan. Binnenin de stam zit een groeilaagje. Daar worden in voorjaar en zomer nieuwe houtcellen gemaakt. Daardoor vindt diktegroei plaats. Elk jaar vormt het groeilaagje een nieuwe jaarring. Door die ringen te tellen, zie je hoe oud een boom is en hoe snel hij groeide in bepaalde jaren.
Woordenlijst
- Celdeling: Het ontstaan van nieuwe cellen doordat een bestaande cel zich splitst. Bij gewone celdeling ontstaan twee cellen met dezelfde erfelijke informatie.
- Celgroei: Het groter worden van een cel. Een jonge plantencel kan bijvoorbeeld groter worden doordat zij water opneemt.
- Diktegroei: Het dikker worden van stengels en wortels. Bij bomen maakt een laag delende cellen daarvoor onder andere nieuw hout.
- Eindknop: De knop op het uiteinde van een stengel of tak. Als die uitloopt, kan de stengel langer worden.
- Groei: Een toename in grootte en massa van een organisme. Een jonge boom wordt bijvoorbeeld langer en zwaarder.
- Groeilaagje: Een dunne laag delende cellen tussen hout en bast. De nieuwe cellen maken de tak of stam dikker.
- Groeipunten: Plaatsen met actief delende cellen, bijvoorbeeld aan worteluiteinden en stengeltoppen. De nieuw gevormde cellen kunnen daarna uitgroeien.
- Jaarring: De laag hout die een boom in één jaar vormt. Op een dwarsdoorsnede zie je meestal een licht en een donker deel binnen dezelfde ring.
- Kiem: Het jonge plantje in een zaad dat door celdelingen uit de bevruchte eicel is ontstaan. Bij kieming gaat dit plantje verder groeien.
- Knopschubben: Stevige schubben aan de buitenkant van een knop. Ze beschermen de jonge blaadjes of bloemen die erin zitten.
- Lengtegroei: Het langer worden van een plantendeel doordat bij groeipunten nieuwe cellen ontstaan en daarna groter worden.
- Ontkiemen: Het begin van de groei van een jong plantje uit een zaad. Bij een boon komt meestal eerst het worteltje naar buiten.
- Ontwikkeling: Verandering in de bouw of werking van een organisme. Het ontstaan van bloemen aan een plant is een voorbeeld.
- Ringlitteken: Een ring van littekens op een tak die achterblijft als de schubben van een uitgelopen eindknop afvallen.
- Uitlopers: Lange, meestal bovengrondse stengels waarlangs nieuwe plantjes ontstaan. Een aardbeiplant kan zich zo ongeslachtelijk uitbreiden.
- Vruchten: Plantendelen die meestal uit een vruchtbeginsel ontstaan. Ze omgeven de zaden en helpen vaak bij hun verspreiding.
- Zaden: Delen van een plant met een kiem en een beschermende zaadhuid. Bij geschikte omstandigheden kan uit een zaad een nieuwe plant groeien.
- Zaadlobben: De eerste bladeren van de kiem. Bij bijvoorbeeld een boon bevatten ze reservevoedsel voor de eerste groei van het kiemplantje.
- Zaadhuid: De buitenste omhulling van een zaad. Deze beschermt de kiem en de voedselvoorraad.
- Zetmeelkorrel: Een korrel in een plantencel waarin de plant zetmeel bewaart als reservevoedsel.
- Zijknoppen: Knoppen aan de zijkant van een stengel, vaak net boven een blad. Ze kunnen uitgroeien tot een zijtak of bloem.
- Zonlicht: Licht van de zon. Groene plantendelen kunnen de energie uit dit licht gebruiken bij fotosynthese.
- Zwaartekracht: De kracht waarmee de aarde dingen aantrekt. Plantenwortels groeien meestal in de richting waarin die kracht werkt.
Alles gelezen? Test jezelf met een paar vragen en kijk wat je al goed begrijpt over paragraaf 5.2!
Biologie in het nieuws
NU.nl – Drie keer meer eikenprocessievlinders: rupsenoverlast verwacht in het noorden .