Wanneer is een jongen vruchtbaar?
Vanaf de puberteit maakt een jongen voor het eerst zaadcellen. Deze voortplantingscellen ontstaan onder invloed van hormonen uit de hypofyse, die de zaadballen stimuleren. Die produceren naast zaadcellen ook het hormoon testosteron. Dat zorgt voor de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken, zoals baardgroei en een lagere stem. Een jongen is vruchtbaar vanaf zijn eerste zaadlozing, die soms optreedt tijdens de slaap als een natte droom.
Wanneer is een meisje vruchtbaar?
Meisjes worden geboren met duizenden onrijpe eicellen in hun eierstokken. In de puberteit worden deze voor het eerst rijp onder invloed van hypofysehormonen. Tijdens de vruchtbare periode – de dagen rond de eisprong – kan een meisje zwanger worden. Een meisje merkt dat ze vruchtbaar is als ze voor het eerst ongesteld wordt.
Wanneer wordt een meisje ongesteld?
Ook bij meisjes start de puberteit door hormonen uit de hypofyse. Deze zorgen ervoor dat eicellen gaan rijpen in de eierstokken. Tegelijkertijd wordt het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen aangemaakt. Dit hormoon zorgt voor secundaire geslachtskenmerken én voor het dikker worden van het baarmoederslijmvlies. Als er geen bevruchting plaatsvindt, wordt dit slijmvlies afgestoten tijdens de menstruatie. Dit gebeurt ongeveer elke 28 dagen en markeert het begin van een nieuwe menstruatiecyclus.
Hoe wordt de menstruatiecyclus geregeld?
Vier hormonen sturen samen de menstruatiecyclus aan: FSH, LH, oestrogeen en progesteron. Aan het begin van de cyclus zorgt FSH (follikel stimulerend hormoon) dat een follikel met een eicel gaat groeien. Die follikel maakt op haar beurt oestrogeen aan, dat het baarmoederslijmvlies laat groeien en FSH remt. Veel oestrogeen stimuleert dan weer de productie van LH (luteïniserend hormoon), wat leidt tot de ovulatie (of eisprong).
Na de eisprong blijft de follikel achter als het gele lichaam (of corpus luteum) en gaat progesteron maken. Dit hormoon houdt het baarmoederslijmvlies in stand en voorkomt dat er een nieuwe eicel rijpt. Als er geen bevruchting plaatsvindt, daalt de hoeveelheid oestrogeen en progesteron, en begint de menstruatie opnieuw. Zo herhaalt de menstruatiecyclus zich telkens opnieuw.
Woordenlijst
- Baarmoeder: Een gespierd orgaan met een slijmvlies waarin een embryo zich kan innestelen. Tijdens een zwangerschap kan hier een kind groeien.
- Baarmoederslijmvlies: De binnenbekleding van de baarmoeder. Deze wordt tijdens de cyclus opgebouwd en kan een vroeg embryo opnemen bij de innesteling.
- Balzak: De huidzak waarin de teelballen liggen. De ligging buiten de buik helpt een geschikte temperatuur voor zaadcelvorming te behouden.
- Bevruchting: Het samensmelten van een zaadcel en een eicel. Hun erfelijke informatie komt samen in de eerste cel van een nieuw organisme.
- Bijballen: Sterk gekronkelde buisjes op de teelballen waarin zaadcellen verder rijpen en tijdelijk worden opgeslagen.
- Corpus luteum: Een andere naam voor het gele lichaam. Het ontstaat uit de follikel na de eisprong en maakt vooral progesteron.
- Eicel: De vrouwelijke voortplantingscel. Bij de mens komt er bij een eisprong meestal één eicel vrij uit een eierstok.
- Eierstokken: Organen waarin eicellen rijpen en onder andere oestrogenen en progesteron worden gemaakt.
- Eileider: De buis die een eicel richting de baarmoeder vervoert. Een bevruchting vindt meestal in een eileider plaats.
- Eisprong: Het vrijkomen van een rijpe eicel uit een eierstok. Een andere naam is ovulatie.
- Erectie: Het groter en steviger worden van zwellichamen doordat er meer bloed in komt. Dit gebeurt onder andere in penis en clitoris.
- Follikel: Een blaasje in een eierstok waarin een eicel rijpt. De cellen eromheen maken ook hormonen.
- FSH: Een hormoon van de hypofyse dat follikels in de eierstokken helpt rijpen. Het ondersteunt ook de vorming van zaadcellen in de teelballen.
- Gele lichaam: Het tijdelijke hormoonproducerende weefsel dat na de eisprong ontstaat uit de achtergebleven follikel. Het maakt vooral progesteron.
- Hormonen: Signaalstoffen die via het bloed worden vervoerd en processen in het lichaam regelen. Alleen cellen met een passende gevoeligheid reageren erop.
- Hypofyse: Een kleine klier onder de hersenen. Ze maakt onder andere groeihormoon en hormonen die andere hormoonklieren aansturen.
- LH: Een hormoon van de hypofyse. Een stijging ervan zet de eisprong in gang. In de teelballen stimuleert LH de productie van testosteron.
- Menstruatie: Het afstoten van een deel van het baarmoederslijmvlies met bloed via de vagina. Dit gebeurt meestal wanneer er geen zwangerschap is ontstaan.
- Menstruatiecyclus: De terugkerende veranderingen in eierstokken en baarmoederslijmvlies. Je telt een cyclus vanaf de eerste menstruatiedag tot de dag vóór de volgende menstruatie.
- Natte droom: Een zaadlozing tijdens de slaap. Dit kan voorkomen vanaf de puberteit.
- Oestrogeen: Een geslachtshormoon uit een groep stoffen die onder andere de puberteit en menstruatiecyclus beïnvloeden. Oestrogenen komen bij alle geslachten voor.
- Ongesteld: Je hebt een menstruatie. Daarbij verlaten bloed en een deel van het baarmoederslijmvlies het lichaam via de vagina.
- Ovulatie: Het vrijkomen van een rijpe eicel uit een eierstok. Dit wordt ook eisprong genoemd.
- Progesteron: Een hormoon dat na de eisprong vooral door het gele lichaam wordt gemaakt. Het helpt het baarmoederslijmvlies geschikt te houden voor innesteling.
- Prostaat: Een klier onder de urineblaas die vocht aan het sperma toevoegt. De urinebuis loopt door dit orgaan heen.
- Secundaire geslachtskenmerken: Geslachtskenmerken die zich vooral vanaf de puberteit ontwikkelen, zoals borstontwikkeling, baardgroei of een lagere stem.
- Sperma: Het mengsel van zaadcellen en vocht uit onder andere zaadblaasjes en prostaat dat bij een zaadlozing naar buiten kan komen.
- Testosteron: Een geslachtshormoon dat onder andere zaadcelvorming en de ontwikkeling van veel mannelijke geslachtskenmerken stimuleert. Het komt in verschillende hoeveelheden bij alle geslachten voor.
- Urinebuis: De buis waardoor urine vanuit de blaas het lichaam verlaat. Bij iemand met een penis wordt deze buis ook gebruikt voor de afvoer van sperma.
- Vruchtbaar: In staat om bij te dragen aan het ontstaan van nakomelingen, bijvoorbeeld door een eicel of zaadcel te vormen die bij bevruchting kan samensmelten.
- Vruchtbare periode: De dagen rond de eisprong waarop zwangerschap mogelijk is. Omdat zaadcellen enkele dagen kunnen overleven, horen er ook dagen vóór de eisprong bij.
- Voortplantingscellen: Cellen die bij geslachtelijke voortplanting kunnen samensmelten, zoals een eicel en een mannelijke geslachtscel.
- Zaadblaasjes: Klieren die vocht met onder andere voedingsstoffen aan de zaadcellen toevoegen. Dat vocht vormt een belangrijk deel van het sperma.
- Zaadcellen: Mannelijke geslachtscellen met een halve chromosomenset en een staart voor voortbeweging. Ze worden gevormd in de teelballen.
- Zaadleiders: De buizen die zaadcellen vanuit de bijballen richting de urinebuis vervoeren.
- Zaadballen: Een andere naam voor teelballen. Deze organen in de balzak maken zaadcellen en onder andere testosteron.
- Zaadlozing: Het naar buiten komen van sperma via de urinebuis. De spieren in de voortplantingsorganen trekken daarbij ritmisch samen.
- Zwellichamen: Weefsel in onder andere penis en clitoris dat zich met extra bloed kan vullen. Het wordt daardoor groter en steviger.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 11.1 .
Biologie in het nieuws
NU.nl – Apenheul euthanaseert oude orang-oetan Kevin, maar sperma is veiliggesteld .
Scientias.nl – Menstruatieproducten met pijnstillers tegen menstruatiepijn: hoe werken ze? .