9.5 Bestuiving, bevruchting en verspreiding Samenvatting
Bestuiving bij bloemen
Bij bestuiving komt stuifmeel van een meeldraad terecht op de stempel van een stamper van dezelfde soort plant. Dit kan gebeuren door insecten of door de wind. Bij insectenbloemen lokken felle kleuren, geur en nectar de insecten. Als een insect nectar zoekt, komt stuifmeel op zijn rug. Dat stuifmeel belandt dan bij het volgende bezoek op een andere bloem. Bij windbloemen zweven de lichte stuifmeelkorrels door de lucht. Deze bloemen zijn klein, onopvallend en maken veel stuifmeel. Hun grote, veervormige stempels steken vaak buiten de bloem om zo meer stuifmeel op te vangen.
Bevruchting en ontwikkeling tot zaad en vrucht
Op een geschikte stempel kan een stuifmeelkorrel een stuifmeelbuis vormen. Deze groeit naar een zaadbeginsel. Via de buis bereiken mannelijke geslachtscellen de eicel. Bij de bevruchting versmelt een mannelijke kern met de eicelkern. De bevruchte eicel ontwikkelt zich tot de kiem; het zaadbeginsel groeit uit tot een zaad. Het vruchtbeginsel ontwikkelt zich meestal tot een vrucht die de zaden bevat. Veel andere bloemdelen vallen af of verschrompelen.
Verspreiding van zaden
Als alle zaden vlak onder de plant zouden vallen, zouden ze elkaar in de weg zitten. Daarom zorgt een plant voor zaadverspreiding. Dat gebeurt op verschillende manieren. Door de wind, zoals bij paardenbloemen met pluisjes of esdoorns met vleugels. Door dieren die vruchten eten en de zaden later ergens anders uitpoepen, zoals bij de lijsterbes. Of doordat zaden blijven hangen aan vacht of kleding, zoals bij de grote klis. Sommige planten verspreiden zaden zelf door hun vruchten open te laten springen, zoals bij het springzaad.
Woordenlijst
- Bestuiving: Het terechtkomen van stuifmeel uit een helmknop op een stempel van dezelfde plantensoort. Daarna kan een stuifmeelbuis gaan groeien.
- Insectenbloemen: Bloemen die voor bestuiving afhankelijk zijn van bezoekende insecten. Vaak lokken ze die met kleur, geur of nectar en blijft hun stuifmeel goed aan insecten kleven.
- Kiem: Het jonge plantje in een zaad dat door celdelingen uit de bevruchte eicel is ontstaan. Bij kieming gaat dit plantje verder groeien.
- Vrucht: Het plantendeel dat meestal uit het vruchtbeginsel ontstaat en de zaden bevat. Vruchten beschermen de zaden en helpen vaak bij hun verspreiding.
- Zaad: Het voortplantingsdeel dat uit een zaadbeginsel ontstaat. Het bevat een kiem, een voedselvoorraad en een beschermende zaadhuid.
- Zaadverspreiding: Het terechtkomen van zaden op andere plaatsen, bijvoorbeeld met de wind, via dieren of doordat een vrucht openspringt.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 9.5 .
Biologie in het nieuws
NU.nl – Avocadobloemen veranderen dagelijks geslacht om zelfbevruchting te voorkomen .
Phys.org – Plants may switch between reproductive strategies more easily than thought .