8.2 Oorzaken van gedrag Samenvatting
Wat zijn oorzaken van gedrag?
De oorzaken van gedrag hebben te maken met hoe een organisme reageert op veranderingen. Zo’n verandering noemen we een prikkel. Je lichaam neemt prikkels waar via zintuigen of vanuit je eigen lichaam. Daarna volgt een reactie, die we een respons noemen. Gedrag is dus eigenlijk de reactie van een mens of dier op prikkels.
Er zijn twee soorten prikkels:
- Uitwendige prikkel: komt uit de omgeving, zoals licht, geluid of geur.
- Inwendige prikkel: ontstaat in je lichaam, zoals honger, dorst of angst.
Vaak werken deze prikkels samen. Bijvoorbeeld: je ziet eten (uitwendig) én je hebt honger (inwendig). Samen zorgen ze ervoor dat je gaat eten.
Motivatie en gedrag
Alleen een prikkel is niet genoeg om gedrag te veroorzaken. Je hebt ook motivatie nodig. Motivatie is de bereidheid om bepaald gedrag te laten zien. Zonder motivatie reageer je niet, zelfs niet als er wel een prikkel is.
Gedrag ontstaat dus door:
- een prikkel (inwendig of uitwendig)
- én voldoende motivatie
Bijvoorbeeld: een dier ziet voedsel, maar als het geen honger heeft, zal het niet gaan eten.
Sleutelprikkels en gedrag
Sommige prikkels zorgen altijd voor hetzelfde gedrag. Dit noemen we een sleutelprikkel. Zo’n prikkel werkt alleen als er motivatie is. Een bekend voorbeeld is een jong vogeltje dat zijn snavel open spert. Dit is een signaal voor de ouder om voedsel te geven.
Kenmerken van een sleutelprikkel:
- Het is een duidelijk herkenbaar signaal
- Het veroorzaakt steeds dezelfde respons
- Het werkt alleen als er motivatie is
Supranormale prikkels
Soms is een prikkel extra sterk of overdreven. Dan spreken we van een supranormale prikkel. Deze prikkel veroorzaakt een nog sterkere reactie dan een normale sleutelprikkel.
Een voorbeeld is een vogel die liever op een extra groot, fel gekleurd ei gaat zitten dan op zijn eigen ei. De overdreven kenmerken maken de prikkel sterker.
Oorzaken van gedrag bij mensen
Ook bij mensen spelen prikkels een grote rol. Vooral in reclame wordt hier slim gebruik van gemaakt. Bedrijven gebruiken sleutelprikkels en supranormale prikkels om gedrag te beïnvloeden. Dit noemen we consumentengedrag.
Denk bijvoorbeeld aan:
- felle kleuren die trek opwekken
- muziek die emoties oproept
- producten die er extra aantrekkelijk uitzien
Zo proberen bedrijven jouw gedrag te sturen en je iets te laten kopen.
Samenvatting: oorzaken van gedrag
De oorzaken van gedrag bestaan dus uit een combinatie van prikkels en motivatie. Zonder motivatie gebeurt er niets, en zonder prikkel is er geen aanleiding voor gedrag. Samen bepalen ze hoe een mens of dier reageert op de wereld om zich heen.
Woordenlijst
- Inwendige prikkel: Een verandering die in het lichaam zelf ontstaat, bijvoorbeeld honger of angst.
- Motivatie: De bereidheid om bepaald gedrag te vertonen.
- Prikkel: Een verandering die je waarneemt in je omgeving of in je lichaam.
- Respons: Een reactie op een prikkel vanuit het lichaam of de omgeving.
- Sleutelprikkel: Een signaal dat, als er bereidheid is, steeds hetzelfde gedrag veroorzaakt.
- Supranormale prikkel: Een (vaak overdreven) signaal dat sterker gedrag uitlokt dan een normale prikkel.
- Uitwendige prikkel: Een verandering die via de zintuigen wordt waargenomen, zoals zien of horen.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 8.2 .