Uit welke delen bestaat een plant?
Een plant bestaat uit verschillende organen, net als een mens of dier. Elk orgaan heeft zijn eigen bouw en taak. Met de wortels neemt een plant water met mineralen op uit de bodem. Deze zorgen niet alleen voor voeding, maar houden de plant ook stevig in de grond. De stengel vervoert water en stoffen naar de andere delen van de plant en zorgt ervoor dat de plant rechtop blijft staan.
Ook de bladeren zijn belangrijk. Hierin lopen nerven die zorgen voor stevigheid en transport van stoffen. Tussen de nerven zit het bladmoes: dit groene deel maakt voedingsstoffen voor de plant. De bloem zorgt voor de voortplanting door zaden te maken waaruit nieuwe planten groeien.
Waaruit bestaat een plantencel?
Een plantencel bevat meerdere onderdelen die elk hun eigen taak hebben. Hieronder zie je de belangrijkste:
- Celwand: stevige laag die de cel beschermt en vorm geeft.
- Celmembraan: dun vlies dat bepaalt welke stoffen de cel in- en uitgaan.
- Cytoplasma: stroperige vloeistof waarin celonderdelen drijven.
- Celkern: regelt alle processen in de cel.
- Vacuole: blaasje gevuld met water dat de cel stevig houdt.
- Bladgroenkorrels: groene bolletjes die voedingsstoffen maken door fotosynthese.
Hoe ontstaan kleuren in een plant?
Niet alle planten zijn groen. Dat komt doordat planten, naast bladgroenkorrels, ook kleurstofkorrels en zetmeelkorrels hebben. Kleurstofkorrels geven vruchten zoals tomaten hun kleur. Zetmeelkorrels slaan zetmeel op als reservevoedsel, bijvoorbeeld in aardappels. Tijdens het rijpen van fruit veranderen bladgroenkorrels soms in kleurstofkorrels, zoals bij een tomaat die rood wordt.
Hoe blijven planten rechtop?
Kruidachtige planten zoals tulpen gebruiken water voor hun stevigheid. De vacuole in hun cellen zuigt zich vol water en drukt tegen de celwand, net als een binnenband in een fiets. Bij te weinig water verliezen ze hun stevigheid en gaan slap hangen.
Houtachtige planten zoals bomen gebruiken houtcellen. Deze cellen bevatten houtstof en vormen stevige buizen waardoor de takken en stam rechtop blijven, ook als er tijdelijk minder water is.
Hoe komt water in de bladeren?
Water en mineralen komen de plant binnen via wortelharen. Ze worden omhoog gevoerd door houtvaten in de wortels en stengel, en komen zo in de bladeren terecht. In de bladeren zit ook het andere type vaat: de bastvaten. Die vervoeren water met voedingsstoffen terug naar de bloemen en wortels.
De verdamping van water gebeurt via huidmondjes in de bladeren. Doordat er water verdampt, ontstaat er zuigkracht. Hierdoor wordt nieuw water vanuit de wortels aangezogen. Als het warm en droog is, sluiten de huidmondjes om te voorkomen dat de plant uitdroogt.
Waarom verliezen bomen hun blad?
In de winter nemen de wortels minder water op, maar de huidmondjes zouden nog wel water laten verdampen. Daarom laten bomen hun bladeren vallen om uitdroging te voorkomen. Eerst verdwijnt het bladgroen naar de stam. Daarna vormt zich een scheurlaag tussen bladsteel en stengel, waardoor het blad afvalt.
Op de plek waar het blad zat, ontstaat een kurklaag die de boom beschermt. Je kunt die plekken herkennen aan de bladlittekens op de takken. Hierin zijn de uiteinden van de vaatbundels nog te zien.
Woordenlijst
- Bastvaten: Buisjes die opgeloste suikers vervoeren naar plantendelen die ze gebruiken of opslaan, zoals wortels en groeiende knoppen.
- Blad: Een plantendeel met onder andere nerven en bladmoes. In groene bladeren maakt de plant met licht suikers.
- Bladgroenkorrels: Groene celorganellen die licht opvangen voor fotosynthese. Ze komen bijvoorbeeld voor in de cellen van het bladmoes.
- Bladlittekens: Plekjes op een tak waar bladeren vastzaten. Ze blijven zichtbaar nadat de bladeren zijn afgevallen.
- Bladmoes: Het weefsel tussen de nerven van een blad. Veel cellen hierin bevatten bladgroenkorrels en voeren fotosynthese uit.
- Cel: De kleinste levende eenheid waaruit een organisme is opgebouwd. Sommige organismen hebben één cel. Andere bestaan uit heel veel cellen.
- Celkern: Het celonderdeel met de chromosomen en dus het grootste deel van het DNA. De informatie daarin helpt de activiteiten van de cel te regelen.
- Celwand: Een stevige laag buiten het celmembraan. Bij planten geeft deze laag de cel vorm en steun en helpt hij voorkomen dat de cel openbarst.
- Celmembraan: De dunne begrenzing van de levende celinhoud. Het bepaalt welke stoffen de cel binnenkomen en welke stoffen eruit gaan.
- Cytoplasma: De waterige inhoud van een cel buiten de celkern. Hierin liggen celonderdelen en vinden veel reacties plaats.
- Houtcellen: Cellen met wanden die veel houtstof bevatten. Die stevige wanden geven hout zijn hardheid.
- Houtvaten: Buisjes in een plant die water met opgeloste mineralen vanuit de wortels naar boven vervoeren.
- Huidmondjes: Kleine openingen in de opperhuid van een plant, elk tussen twee sluitcellen. Ze regelen de uitwisseling van gassen en het verdampen van water.
- Kleurstofkorrels: Celorganellen met gele, oranje of rode kleurstoffen. Ze geven bijvoorbeeld kleur aan bepaalde bloemen en vruchten.
- Kruidachtige planten: Planten met weinig of geen hout in hun stengels. Hun stevigheid hangt sterk af van het water in de cellen.
- Mineralen: Voedingszouten die een plant meestal met water uit de bodem opneemt. Hij gebruikt ze voor onder andere groei.
- Nerven: De lijnen in een blad waarin vaatbundels lopen. Ze vervoeren stoffen en helpen het blad stevig te houden.
- Stengel: Het deel dat bladeren, knoppen en bloemen draagt. Vaten in de stengel vervoeren stoffen tussen de wortels en andere plantendelen.
- Vacuole: Een met vocht gevulde ruimte in een cel. De grote vacuole van een plantencel slaat stoffen op en helpt de cel stevig te houden.
- Vaten: Lange buisjes in een plant waardoor water en andere stoffen worden vervoerd.
- Weefsel: Cellen met een vergelijkbare bouw die samen een bepaalde functie vervullen. Spierweefsel bestaat bijvoorbeeld uit cellen die kunnen samentrekken.
- Wortelharen: Dunne uitgroeisels van cellen aan de buitenkant van jonge wortels. Ze vergroten het oppervlak waarmee de plant water en mineralen opneemt.
- Wortels: Plantendelen die de plant vastzetten en water en mineralen opnemen. Sommige wortels slaan ook reservevoedsel op.
- Zetmeelkorrel: Een korrel in een plantencel waarin de plant zetmeel bewaart als reservevoedsel.
- Zuigkracht: Het omhoogtrekken van water in houtvaten doordat er water uit bladeren verdampt. Het verdwenen water wordt vanuit de wortels aangevuld.
- Scheurlaag: Een laagje bij de aanhechting van een bladsteel waarin cellen makkelijker losraken. Daardoor kan het blad afvallen.
- Kurklaag: Een beschermend laagje dat aan de stengelkant van de bladsteel ontstaat. Als het blad afvalt, sluit deze laag het litteken af.
Alles gelezen? Test jezelf met een paar vragen en kijk wat je al goed begrijpt over paragraaf 5.1!
Meer leren? Wikipedia – Plantkunde .