4.6 Veilige seks | Uitlegfilms (4 stuks)

In deze reeks van vier uitlegvideo’s over basisstof 6 en 7: veilige seks leer je over soa’s, anticonceptie en noodmaatregelen. Ook komt aan bod hoe je jezelf kunt beschermen en welke wettelijke mogelijkheden er zijn rond zwangerschap en geboorteregeling.

Wat zijn soa’s en hoe voorkom je ze?

Soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen) worden veroorzaakt door ziekteverwekkers zoals bacteriën, virussen of schimmels. Besmetting vindt plaats via bloed, sperma of vaginaal vocht, en soms via huid-op-huidcontact. Om soa’s te voorkomen is veilige seks essentieel — bijvoorbeeld door een condoom of vrouwencondoom te gebruiken.

Er bestaan ook beflapjes voor orale seks, waarmee direct contact met lichaamsvocht wordt vermeden. Soa’s kun je beter voorkomen dan genezen, want onbehandelde infecties kunnen leiden tot onvruchtbaarheid of zelfs de dood. Jongeren tot 22 jaar kunnen zich gratis laten testen bij de GGD.

Bacteriële soa’s

De bekendste bacteriële soa’s zijn chlamydia, gonorroe en syfilis. Deze zijn goed te behandelen met antibiotica. Worden ze niet behandeld, dan kunnen ernstige complicaties ontstaan, zoals ontstekingen aan de eileiders of zaadleiders, wat kan leiden tot onvruchtbaarheid of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Virale soa’s

Virus-soa’s zijn lastiger te behandelen omdat antibiotica daar niet tegen werkt. Voorbeelden zijn herpes genitalis, hiv en HPV. Het HPV-vaccin beschermt tegen virustypen die kanker kunnen veroorzaken, zoals baarmoederhalskanker. In Nederland krijgen kinderen rond hun tiende jaar dit vaccin aangeboden, zodat ze beschermd zijn vóórdat ze seksueel actief worden.

Herpes genitalis veroorzaakt pijnlijke blaasjes rond de geslachtsdelen en komt steeds terug. Hiv tast de witte bloedcellen aan, waardoor het afweersysteem verzwakt en uiteindelijk aids kan ontstaan.

Onbetrouwbare methoden van anticonceptie

Periodieke onthouding en coïtus interruptus zijn onbetrouwbare methoden om zwangerschap te voorkomen. Bij periodieke onthouding probeert men seks te vermijden rond de ovulatie, maar de vruchtbare dagen zijn moeilijk precies te voorspellen. Bij coïtus interruptus trekt de man zich terug vóór de zaadlozing, maar in het voorvocht kunnen al spermacellen aanwezig zijn.

Fysieke barrières

Fysieke barrières voorkomen dat sperma en eicellen elkaar bereiken. Voorbeelden zijn het condoom, vrouwencondoom en pessarium. Deze kunnen eventueel worden gecombineerd met zaaddodende middelen voor extra zekerheid.

Ook het koperspiraaltje werkt als fysieke barrière. Het maakt het baarmoederslijmvlies ongeschikt voor innesteling en beïnvloedt de zaadcellen zodat ze minder beweeglijk zijn. Een meer permanente oplossing is sterilisatie, waarbij de zaadleiders of eileiders worden onderbroken.

Hormonale anticonceptie

Hormonale middelen voorkomen dat er een eicel vrijkomt. Ze bevatten het hormoon progesteron, dat de eisprong onderdrukt. Deze methoden beschermen niet tegen soa’s, maar zijn wel zeer betrouwbaar bij juist gebruik.

De bekendste vormen zijn de pil, de prikpil, de NuvaRing, hormoonpleisters, het hormoonspiraaltje en het implantaat. Ze werken langdurig en voorkomen bevruchting door de eisprong te blokkeren en het slijmvlies te verdikken.

Noodmaatregelen

Als er al onbeschermde seks heeft plaatsgevonden, kun je gebruikmaken van noodanticonceptie. De bekendste is de morning-afterpil, die de eisprong uitstelt zodat bevruchting wordt voorkomen. Deze werkt het beste binnen 24 uur na de seks.

Als er toch sprake is van een zwangerschap, zijn er in Nederland medische opties om die te beëindigen. Tot 8 weken kan de abortuspil worden gebruikt, en tot 13 weken is een zuigcurettage mogelijk. In speciale gevallen kan tot 23 weken een late abortus worden uitgevoerd. Daarbij staat de gezondheid van de moeder altijd voorop.

Betrouwbaarheid van anticonceptie

De meest betrouwbare methoden zijn sterilisatie en de prikpil. De pil is theoretisch ook zeer effectief, maar fouten in gebruik kunnen de werking verminderen. Condooms zijn veilig, mits correct gebruikt. De minst betrouwbare methoden blijven periodieke onthouding en coïtus interruptus.

Samenvattend: veilige seks betekent bescherming tegen soa’s én ongewenste zwangerschappen. Gebruik condooms, wees bewust van je keuzes en zorg dat je weet welke middelen betrouwbaar zijn. Zo bescherm je niet alleen jezelf, maar ook je partner.