4.1 Ontwikkeling van het leven op aarde Samenvatting
Hoe ontstond leven op aarde?
De aarde bestaat al zo’n 4600 miljoen jaar. In het begin was het veel te heet voor leven. Pas toen de temperatuur daalde, ontstonden er ongeveer 3800 miljoen jaar geleden de eerste levensvormen. Deze waren eencellig, hadden geen celkern en leefden in water. Later kwamen er organismen die zuurstof produceerden via fotosynthese. Daardoor kwam er steeds meer zuurstof in het water en in de lucht.
Van water naar land
Ongeveer 1000 miljoen jaar geleden verschenen de eerste meercellige organismen, zoals sponzen en kwallen. Rond 500 miljoen jaar geleden ontstonden in korte tijd veel nieuwe soorten, waaronder de eerste gewervelde dieren zoals vissen. Daarna volgde een belangrijke stap: zo’n 450 miljoen jaar geleden kwamen de eerste planten aan land, gevolgd door insecten en gewervelde landdieren zoals kikkers en hagedissen.
Dinosauriërs en uitsterven
Vanaf 240 miljoen jaar geleden domineerden dinosauriërs de aarde. Maar 65 miljoen jaar geleden stierven ze plotseling uit door een meteorietinslag, die het klimaat drastisch veranderde.
De opkomst van de mens
Na het uitsterven van de dinosauriërs kregen zoogdieren en vogels de kans om zich te ontwikkelen. Pas 3 miljoen jaar geleden verschenen de eerste mensachtigen in Afrika. Alle mensen die nu leven, stammen af van een gemeenschappelijke voorouder die ongeveer 150.000 jaar geleden leefde.
Stamboom van het leven
Door de tijd heen zijn er soorten ontstaan, veranderd of uitgestorven. Organismen die een gemeenschappelijke voorouder hebben, zijn verwant. Hoe korter geleden ze een voorouder deelden, hoe sterker die verwantschap is. Dit zie je terug in een evolutionaire stamboom. Daarmee kun je aflezen welke groepen uit dezelfde voorouders zijn ontstaan.
Woordenlijst
- Evolutionaire stamboom: Een overzicht waarin staat uit welke voorouders groepen organismen zich hebben ontwikkeld en hoeveel verwantschap ze vertonen.
- Gemeenschappelijke voorouder: Een oudere soort waaruit meerdere organismen later zijn ontstaan, waardoor ze verwant zijn.
- Meercellig organisme: Een levensvorm die uit meerdere cellen bestaat en later in de geschiedenis op aarde verscheen na eencellige soorten.
- Tijdbalk: Een schematische weergave waarop te zien is wanneer belangrijke groepen organismen zijn ontstaan in de geschiedenis van de aarde.
- Uitsterven: Het volledig verdwijnen van een soort, bijvoorbeeld door plotselinge veranderingen zoals een meteorietinslag.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 4.1 .