3.6 Evolutie Samenvatting

Wanneer hoor je bij een soort?

Organismen horen tot dezelfde soort als ze samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen. Dat betekent dat hun jongen ook weer kunnen voortplanten. Binnen één soort kunnen er verschillende rassen zijn. Die zien er soms anders uit, maar kunnen zich nog wel onderling voortplanten. Denk aan appels: zure en zoete varianten zijn allemaal rassen van dezelfde soort appelboom.

Hoe werkt evolutie?

Evolutie is het proces waarbij soorten in de loop van miljoenen jaren ontstaan, veranderen of zelfs verdwijnen. De bekendste verklaring hiervoor is de evolutietheorie van Charles Darwin. Die theorie legt uit hoe het leven op aarde zich ontwikkelt door drie belangrijke processen:

• Mutaties (veranderingen in het genotype)
• Geslachtelijke voortplanting
• Natuurlijke selectie

Variatie binnen een populatie

In een populatie (groep organismen van één soort in een gebied) komen altijd verschillen voor. Door geslachtelijke voortplanting en mutaties ontstaan er nieuwe genotypen en dus ook nieuwe fenotypen (uiterlijk). Zo kunnen slakken van dezelfde soort een ander gekleurd huisje hebben. Deze variatie is belangrijk voor de overleving van de soort.

Overleven door natuurlijke selectie

Organismen die beter zijn aangepast aan hun milieu (bijvoorbeeld door een goede schutkleur), hebben een grotere kans om te overleven. Dit heet natuurlijke selectie. Zij krijgen meer nakomelingen, en die erven vaak dezelfde gunstige eigenschappen. Zo kunnen in de loop van de tijd steeds meer individuen deze eigenschappen krijgen, en verandert de soort langzaam.

Een voorbeeld: slakken

In groen gras vallen slakken met een geel huisje meer op. Ze worden sneller opgegeten. Slakken met een schutkleur blijven langer leven en krijgen meer nakomelingen. Als het milieu verandert, bijvoorbeeld door droogte, kan juist een andere kleur voordelig worden. Zo past de soort zich aan.

Hoe ontstaat een nieuwe soort?

Zolang verschillende groepen zich nog met elkaar voortplanten, blijven ze één soort. Maar als een groep langdurig gescheiden raakt, bijvoorbeeld door een snelweg of een rivier, en zich aanpast aan een ander milieu, kunnen er uiteindelijk zoveel verschillen ontstaan dat ze zich niet meer met elkaar voortplanten. Dan is er een nieuwe soort ontstaan. Dit proces duurt vaak duizenden jaren.