3.2 Genen Samenvatting

Wat is het verschil tussen homozygoot en heterozygoot?

Schema dat het verschil laat zien tussen genotype en fenotype met dominante en recessieve allelen, inclusief BB, Bb en bb en de bijbehorende oogkleur bij nakomelingen Voor elke erfelijke eigenschap krijg je van beide ouders een allel. Samen vormen die twee allelen een genenpaar. Als die twee allelen hetzelfde zijn, noem je dat homozygoot. Zijn ze verschillend, dan ben je heterozygoot. Bijvoorbeeld: heb je twee allelen voor krullend haar, dan ben je homozygoot voor krullend haar. Heb je één allel voor steil haar en één voor krullend haar, dan ben je heterozygoot.

Wat zijn dominante en recessieve allelen?

Niet elk allel is even sterk. Een dominant allel is sterker en komt altijd tot uiting in je fenotype (je uiterlijk). Een recessief allel zie je alleen terug als er geen dominant allel aanwezig is. Bijvoorbeeld: bij krullend haar is het allel voor krullen dominant en dat voor steil haar recessief. Heb je allebei, dan zie je krullen – het dominante allel 'wint'.

Genotypen en letters

Om genen te beschrijven, gebruiken we letters. Een dominant allel krijgt een hoofdletter (bijv. A), een recessief een kleine letter (bijv. a). Zo krijg je:

  • AA: homozygoot dominant → krullend haar
  • Aa: heterozygoot → krullend haar (dominant allel overheerst)
  • aa: homozygoot recessief → steil haar
Schema van intermediair fenotype waarbij twee even sterke allelen samen een mengvorm van een eigenschap veroorzaken

Wat is een intermediair fenotype?

Bij sommige eigenschappen is er geen dominant of recessief allel. Dan zijn beide allelen even sterk. Je ziet dan een intermediair fenotype: een mengvorm van beide uiterlijken. Een voorbeeld is de bloemkleur bij leeuwenbekjes. Een plant met het genenpaar ArAw (rood + wit) krijgt roze bloemen.

Woordenlijst

  • Dominant allel: Een allel dat bij een heterozygoot genotype het fenotype bepaalt in het eenvoudige dominant-recessieve overervingsmodel.
  • Heterozygoot: Met twee verschillende allelen van een bepaald gen op een paar overeenkomstige chromosomen.
  • Homozygoot: Met twee gelijke allelen van een bepaald gen op een paar overeenkomstige chromosomen.
  • Intermediair fenotype: Een fenotype bij een heterozygoot organisme dat tussen de fenotypen van beide homozygote vormen ligt. Een voorbeeld is roze bij een kruising van bepaalde rode en witte bloemen.
  • Recessief allel: Een allel waarvan het effect in het eenvoudige overervingsmodel niet zichtbaar is naast een dominant allel. Het komt wel tot uiting als beide allelen recessief zijn.
Liever kijken dan lezen? Bekijk de uitlegfilm over paragraaf 3.2 .
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 3.2 .