1.6 Reductiedeling (meiose) Samenvatting

Wat is reductiedeling?

Schema van meiose (reductiedeling) in teelballen en eierstokken waarbij één cel met 46 chromosomen wordt gedeeld in twee cellen met 23 chromosomen Nieuw leven ontstaat uit geslachtscellen: dat zijn zaadcellen bij mannen en eicellen bij vrouwen. Deze cellen worden gevormd door een speciaal soort celdeling: de reductiedeling, ook wel meiose genoemd. Daarbij wordt het aantal chromosomen gehalveerd. Een gewone lichaamscel bevat 46 chromosomen, maar een geslachtscel slechts 23. Dat is belangrijk, want bij de bevruchting komen een zaadcel en een eicel samen. Zo ontstaat er weer een cel met 46 chromosomen: het begin van een nieuw mens.

Hoe verloopt een meiose?

De meiose verloopt in twee delen. Eerst vormen de chromosomen paren die worden verdeeld over twee cellen. Daarna worden deze chromosomen nog een keer gesplitst. Uiteindelijk ontstaan er vier geslachtscellen, die elk de helft van het oorspronkelijke aantal chromosomen bevatten. Zo zijn ze klaar voor de voortplanting.

Verschillen tussen zaadcel en eicel

Een zaadcel is klein, beweegt actief en heeft een zweepstaart om naar de eicel te zwemmen. Een eicel is juist groot en beweegt niet zelf. Deze verschillen passen precies bij hun rol in de voortplanting: de zaadcel moet de eicel opzoeken, terwijl de eicel blijft wachten in het lichaam van de vrouw.

Afbeelding van geslachtschromosomen waarbij een eicel met X-chromosoom wordt bevrucht door een zaadcel met een X- of Y-chromosoom

Hoe wordt het geslacht bepaald?

Elke geslachtscel bevat één geslachtschromosoom. Eicellen hebben altijd een X-chromosoom. Zaadcellen kunnen een X-chromosoom of een Y-chromosoom bevatten. Als een eicel wordt bevrucht door een zaadcel met een X-chromosoom, wordt het kind een meisje met het chromosomenpaar XX. Komt er een Y-chromosoom bij, dan wordt het een jongen met XY. Het is dus de zaadcel die bepaalt of het kind een jongen of een meisje wordt.

Woordenlijst

  • Eicellen: Vrouwelijke geslachtscellen met een halve chromosomenset. Na versmelting met een zaadcel kan een bevruchte eicel ontstaan.
  • Geslachtscellen: Cellen voor geslachtelijke voortplanting, zoals zaadcellen en eicellen. Menselijke geslachtscellen hebben normaal 23 chromosomen: één van elk paar.
  • Geslachtschromosomen: Chromosomen die een belangrijke rol spelen bij de geslachtsontwikkeling. Bij mensen gaat het meestal om X- en Y-chromosomen; er bestaan verschillende combinaties.
  • Meiose: Twee opeenvolgende delingen na één keer DNA kopiëren, waarbij het aantal chromosomen wordt gehalveerd. Zo ontstaan cellen met één chromosomenset.
  • Reductiedeling: Een andere naam voor meiose: een delingsproces waarbij cellen ontstaan met de helft van het oorspronkelijke aantal chromosomen.
  • Zaadcellen: Mannelijke geslachtscellen met een halve chromosomenset en een staart voor voortbeweging. Ze worden gevormd in de teelballen.
  • X-chromosoom: Een van de menselijke geslachtschromosomen. Een eicel bevat normaal een X-chromosoom; een zaadcel een X of een Y.
  • XX: Een combinatie van twee X-chromosomen. Deze komt meestal voor bij mensen met vrouwelijke geslachtskenmerken.
  • XY: Een combinatie van een X- en een Y-chromosoom. Deze komt meestal voor bij mensen met mannelijke geslachtskenmerken.
  • Y-chromosoom: Een menselijk geslachtschromosoom dat meestal de ontwikkeling van teelballen in gang helpt zetten. Een zaadcel kan een Y-chromosoom bevatten.
Liever kijken dan lezen? Bekijk de uitlegfilm over paragraaf 1.6 .
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 1.6 .

Biologie in het nieuws
Medical Xpress – Weakened chromosome anchors may help explain age-related declines in egg quality .