De aarde ontstond ongeveer 4,6 miljard jaar geleden.

De aarde was toen nog extreem heet, waardoor organismen niet konden overleven.

Rond 3800 miljoen jaar geleden ontstonden de eerste eenvoudige levensvormen.

Ze waren eencellig, leefden in water en hadden geen celkern.

Bacteriën ontwikkelden zich uit de allereerste eenvoudige cellen zonder celkern.

Ze produceerden zuurstof waardoor het water en de lucht steeds meer zuurstof gingen bevatten.

Meercellige organismen verschenen later dan de bacteriën en eencellige planten.

Ongeveer 1000 miljoen jaar geleden verschenen eenvoudige waterdieren zoals sponzen en kwallen.

Omdat dieren toen oogachtige organen kregen en actief op zoek konden gaan naar voedsel.

De eerste dieren met een wervelkolom ontstonden ongeveer 500 miljoen jaar geleden.

Ongeveer 450 miljoen jaar geleden kwamen planten aan land, gevolgd door insecten en later gewervelde dieren.

Sommige insecten, zoals de reuzenlibel, kregen een vleugelwijdte tot wel 70 centimeter.

Vanaf ongeveer 240 miljoen jaar geleden leefden dinosauriërs in zee, op land en in de lucht.

Een meteorietinslag veroorzaakte een sterke klimaatverandering waardoor 75% van alle soorten uitstierven.

Vogels en zoogdieren kregen de ruimte om zich te ontwikkelen en namen sterk in aantal toe.

Rond 3 miljoen jaar geleden verschenen de eerste mensachtigen in Afrika.

Dat ze van dezelfde voorouder afstammen en dus verwant zijn.

Hoe korter geleden soorten uit een gemeenschappelijke voorouder ontstaan zijn, hoe meer verwantschap ze hebben.

Wanneer groepen organismen zijn ontstaan en hoe ze evolutionair met elkaar verbonden zijn.

Omdat soorten voortdurend veranderen en zich aanpassen aan hun omgeving, terwijl andere dat niet kunnen.

Er bestaan prokaryoten en eukaryoten.

Prokaryoten hebben geen celkern en zijn altijd eencellig.

Eukaryoten hebben wel een celkern en kunnen eencellig of meercellig zijn.

De schimmels, planten en dieren behoren tot de eukaryoten.

Ze kijken onder andere naar aantal cellen, celkern, celwand, bladgroenkorrels en relatieve grootte.

Eencelligen bestaan uit één cel, terwijl meercellige organismen uit veel gespecialiseerde cellen bestaan.

Omdat ze elk een eigen bouw en functie hebben.

Bacteriën hebben geen celkern.

Bacteriën, schimmels en planten hebben een celwand.

Alleen planten hebben bladgroenkorrels voor fotosynthese.

Omdat bacteriën veel kleiner zijn dan de meeste eukaryote cellen.

Het is de grootte van een cel in verhouding tot cellen van andere organismen.

Je deelt ze verder in stammen, klassen, orden, families, geslachten en soorten.

Ze hebben een celkern, maar bestaan uit slechts één cel.

De cellen van dieren zijn omgeven door alleen een celmembraan.

Schimmels, planten en dieren kunnen zowel eencellig als meercellig zijn.

Omdat in bladgroenkorrels fotosynthese plaatsvindt.

De werkelijke grootte van een cel op basis van een afbeelding.

Omdat mossen geen vaten hebben voor transport.

Door te kijken naar celopbouw, aanwezigheid van celwanden, bladgroenkorrels en het aantal cellen.

Micro-organismen zijn zeer kleine organismen, zoals bacteriën en schimmels, die je alleen kunt zien met een microscoop.

Omdat bacteriën veel kleiner zijn dan cellen van schimmels, planten en dieren.

De chromosomen liggen los in het cytoplasma en hebben vaak de vorm van een ring.

Sommige bacteriën gebruiken één of meerdere zweepharen om zich voort te bewegen.

Bacteriën delen zich in tweeën, waardoor snel een hele kolonie kan ontstaan.

Dat is een groep bacteriën die door veel delingen is ontstaan en met het blote oog zichtbaar wordt.

Een gistcel is een eencellige schimmel die meestal rond of eivormig is.

Gistcellen planten zich voort door knopvorming, waarbij een kleine knop uitgroeit tot een nieuwe cel.

Ze bestaan uit lange schimmeldraden die zijn opgebouwd uit vele cellen.

Ze planten zich voort door sporen, die uitgroeien tot nieuwe schimmels.

Een paddenstoel is het vruchtlichaam van een schimmel waarin de sporen worden gevormd.

Ze breken dode resten van organismen af en maken voedingsstoffen vrij voor planten.

Omdat zij leven van voedselresten en zich daarop snel kunnen vermenigvuldigen.

Door voedsel koel te bewaren, zodat bacteriën en schimmels minder snel groeien.

Dat is een infectie waarbij bacteriën het lichaam binnendringen en zich vermenigvuldigen.

Met antibiotica, die bacteriën doden of hun groei remmen.

Dat is een infectie waarbij schimmels de huid of slijmvliezen aantasten, zoals bij zwemmerseczeem.

Door goede hygiëne, zoals handen wassen en voedsel goed verhitten.

Onder andere yoghurt, zuurkool, insuline, bepaalde vitamines en enzymen voor wasmiddelen.

Ze worden gebruikt voor brood, bier en wijn, omdat gist koolstofdioxide en alcohol produceert.

Biologen kijken onder andere naar wortels, stengels, bladeren, bloemen en de manier van voortplanten.

Zaadplanten planten zich voort met zaden, terwijl sporenplanten sporen gebruiken.

Vaatplanten zijn planten met vaten voor transport van water en voedingsstoffen.

Mossen hebben geen vaten en kunnen daarom niet als vaatplanten worden ingedeeld.

Wieren zijn planten zonder wortels, stengels en bladeren en kunnen eencellig of meercellig zijn.

Eencellige wieren planten zich voort door deling.

Meercellige wieren planten zich voort met sporen.

Ze hebben holle, gelede stengels met vaten en planten zich voort met sporen.

Varens hebben grote, ingesneden bladeren en planten zich voort met sporen aan de onderkant van het blad.

Mossen hebben stengels en bladeren, maar geen echte wortels of vaten.

Symmetrie betekent dat je een dier in twee gelijke helften kunt verdelen.

Bij tweezijdige symmetrie kun je een dier maar op één manier in twee gelijke helften verdelen.

Bij veelzijdige symmetrie kun je een dier op meerdere manieren in twee gelijke helften verdelen.

Een uitwendig skelet is een stevig pantser aan de buitenkant van het lichaam.

Een inwendig skelet zit binnen in het lichaam en geeft stevigheid.

Dieren zoals kwallen en naaktslakken hebben geen skelet.

Ze worden ingedeeld op basis van symmetrie en het soort skelet dat ze hebben.

De groepen zijn sponsdieren, neteldieren, wormen, weekdieren, geleedpotigen, stekelhuidigen en gewervelden.

Neteldieren vangen prooien met tentakels die netelcellen bevatten.

Ze hebben een wervelkolom die bestaat uit wervels en vormen daarmee een duidelijk herkenbare diergroep.

Geleedpotigen hebben poten en een lichaam dat uit segmenten bestaat.

Ze vervellen omdat hun uitwendige skelet niet kan meegroeien.

De vier groepen zijn veelpotigen, kreeftachtigen, spinachtigen en insecten.

Ze hebben een lichaam dat geheel uit segmenten bestaat en aan elk segment zitten poten.

Ze hebben tien poten of meer en een achterlijf dat uit segmenten bestaat.

Spinachtigen hebben acht poten.

Insecten hebben een kop, een borststuk en een achterlijf.

Insecten hebben zes poten.

De wervelkolom is een onderdeel van het inwendige skelet en bestaat uit wervels.

De groepen zijn vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren.

Vissen ademen met kieuwen en hebben schubben met slijm.

De lichaamstemperatuur van amfibieën verandert mee met de omgeving.

Ze ademen met longen en soms ook door de huid.

Reptielen hebben droge schubben en leggen eieren met een leerachtige schaal.

Vogels hebben veren, longen en leggen eieren met een kalkschaal.

Zoogdieren hebben haren, longen en zijn levendbarend.

Warmbloedige dieren houden hun lichaamstemperatuur constant, koudbloedige niet.

Vogels en zoogdieren zijn warmbloedig.

De huid, lichaamstemperatuur, ademhaling en manier van voortplanten bepalen de indeling.

Ja, ze leven in water, op land en in de lucht.

Determineren betekent het bepalen van de naam of groep van een organisme door kenmerken te vergelijken.

Omdat kenmerken helpen om een organisme in de juiste groep of het juiste rijk te plaatsen.

Een determineertabel is een hulpmiddel waarmee je via vragen stap voor stap ontdekt om welk organisme het gaat.

Je begint bij vraag 1 en volgt daarna steeds de aanwijzingen die horen bij jouw antwoord.

Omdat een fout antwoord je naar de verkeerde groep organismen kan leiden.

Vaak kijk je naar vorm, kleur, symmetrie, lichaamsdelen en uiterlijke details.

Ja, je kunt alle organismen determineren zolang er herkenbare kenmerken zijn.

Het maakt duidelijk bij welke groep een organisme hoort en hoe het verwant is aan andere soorten.

Dan kijk je opnieuw of zoek je een ander kenmerk dat je wel goed kunt beoordelen.

Omdat dit het startpunt is van alle keuzes die leiden naar de juiste determinatie.