2.1 Organen van dieren
Wat is een orgaan?
Een orgaan is een deel van een organisme dat een specifieke taak uitvoert, zoals het hart dat bloed rondpompt.
Wat is een orgaanstelsel?
Een orgaanstelsel is een groep organen die samenwerken aan één functie, zoals het bloedvatenstelsel.
Welke organen horen bij het bloedvatenstelsel?
Het hart en de bloedvaten vormen samen het bloedvatenstelsel.
Wat is de functie van het bloedvatenstelsel?
Het bloedvatenstelsel vervoert bloed met zuurstof en voedingsstoffen door het lichaam.
Wat doet het ademhalingsstelsel?
Het ademhalingsstelsel zorgt voor opname van zuurstof en afgifte van koolstofdioxide.
Wat is de functie van het verteringsstelsel?
Het verteringsstelsel maakt voedsel klein zodat voedingsstoffen in het bloed kunnen worden opgenomen.
Wat doet het zenuwstelsel?
Het zenuwstelsel regelt alle reacties van je lichaam en verwerkt prikkels uit de omgeving.
Wat doet het beenderstelsel?
Het beenderstelsel geeft stevigheid, bescherming en maakt beweging mogelijk.
Wat doet het spierstelsel?
Het spierstelsel zorgt samen met botten voor beweging van het lichaam.
Wat is een torso?
Een torso is een model van het lichaam waarop je organen kunt zien en bestuderen.
Hebben dieren dezelfde organen als mensen?
Veel zoogdieren hebben vergelijkbare organen als mensen, zoals hart, longen en lever.
Waar ligt het hart bij mensen?
Het hart ligt in de borstholte, iets links van het midden, achter het borstbeen.
Welke organen liggen in de buikholte?
In de buikholte liggen onder andere de maag, darmen, lever en nieren.
Wat doet de huid als orgaan?
De huid beschermt het lichaam tegen uitdroging, vuil en ziekteverwekkers.
Wat betekent samenwerking tussen organen?
Organen werken samen om levensprocessen goed te laten verlopen, zoals ademhalen en verteren.
Waarom is het hart een belangrijk orgaan?
Het hart pompt voortdurend bloed rond en voorziet zo alle cellen van zuurstof en voeding.
Wat is de taak van de longen?
De longen nemen zuurstof op en geven koolstofdioxide af aan de lucht.
Wat is een kenmerk van een orgaanstelsel?
Alle organen binnen het stelsel hebben een gezamenlijke functie en zijn van elkaar afhankelijk.
Wat gebeurt er als een orgaan niet goed werkt?
Als een orgaan uitvalt, raakt het hele orgaanstelsel verstoord, wat ziekte kan veroorzaken.
Wat is het doel van organen in een organisme?
Organen zorgen samen voor alle levensfuncties die nodig zijn om te overleven.
2.2 Organen van planten
Wat is het wortelstelsel van een plant?
Het wortelstelsel bestaat uit alle wortels van een plant samen en zorgt voor opname van water en stevigheid.
Welke drie functies hebben wortels?
Wortels nemen water en mineralen op, verankeren de plant in de grond en slaan reservestoffen op.
Wat zijn wortelharen?
Wortelharen zijn kleine uitsteeksels aan de uiteinden van wortels waarmee planten water en mineralen opnemen.
Wat is het verschil tussen hoofdwortel en zijwortels?
De hoofdwortel is de dikke centrale wortel, de zijwortels vertakken zich daarvan af.
Waarom slaan sommige planten reservestoffen op?
Ze gebruiken deze stoffen later als energiebron, bijvoorbeeld om in de lente snel te groeien.
Wat gebeurt er met de wortel van een paardenbloem in de winter?
De bovengrondse delen sterven af, maar de wortel blijft leven en groeit in de lente opnieuw uit.
Wat is de functie van een stengel?
De stengel transporteert water, mineralen en voedingsstoffen en geeft stevigheid aan de plant.
Hoe kun je aantonen dat stengels water vervoeren?
Door een stengel met een witte bloem in gekleurd water te zetten; de bloem verkleurt door het opstijgende water.
Wat is het verschil tussen houtachtige en kruidachtige planten?
Houtachtige planten hebben stevige stengels met hout, kruidachtige planten blijven alleen stevig met voldoende water.
Waaruit bestaat een blad?
Een blad bestaat uit een bladsteel, een bladschijf en nerven die stevigheid en transport mogelijk maken.
Wat is de functie van nerven in een blad?
Nerven vervoeren water en voedingsstoffen en geven het blad stevigheid.
Wat is bladmoes?
Bladmoes is het zachte weefsel tussen de nerven waar fotosynthese plaatsvindt.
Wat is een vaatbundel?
Een vaatbundel is een groepje vaten in de stengel die water, mineralen en glucose vervoeren.
Wat doet het vatenstelsel van een plant?
Het vervoert water en mineralen van de wortels naar boven en glucose van de bladeren naar andere delen.
In welke delen van de plant vindt fotosynthese plaats?
Fotosynthese gebeurt in alle groene delen, vooral in de bladeren.
Waarom hebben bomen dikke stengels?
Hun stammen bevatten veel hout, wat zorgt voor stevigheid en transport over lange afstanden.
Wat is een orgaan van een plant?
Een orgaan is een deel met een eigen functie, zoals wortel, stengel of blad.
Hoe helpt water bij de stevigheid van planten?
Water in de cellen zorgt voor druk tegen de celwand, waardoor de plant stevig blijft.
Wat gebeurt er als een plant te weinig water krijgt?
De cellen verliezen hun stevigheid en de plant gaat slap hangen.
Wat is de functie van reservestoffen in wortels?
Ze dienen als energievoorraad voor groei en herstel van de plant.
2.3 Weefsels
Wat is een weefsel?
Een weefsel is een groep cellen met dezelfde vorm en functie die samenwerken, zoals spierweefsel.
Waaruit bestaan alle organismen?
Alle organismen bestaan uit cellen, de kleinste bouwstenen van het leven.
Wat is tussencelstof?
Tussencelstof is het materiaal tussen cellen dat stevigheid of soepelheid aan het weefsel geeft.
Waaruit bestaat botweefsel?
Botweefsel bestaat uit botcellen met harde kalkachtige tussencelstof die het bot sterk maakt.
Wat is zenuwweefsel?
Zenuwweefsel bestaat uit cellen die signalen doorgeven zodat organen en spieren kunnen reageren.
Wat is spierweefsel?
Spierweefsel bestaat uit langgerekte cellen die kunnen samentrekken en zo beweging veroorzaken.
Wat is het cambium?
Het cambium is een laag cellen in de stam van bomen die nieuw hout vormt en jaarringen maakt.
Wat zijn jaarringen?
Jaarringen zijn de lagen hout die een boom elk jaar vormt; één lichte en één donkere laag samen vormen één jaarring.
Wat is opperhuidweefsel bij planten?
Opperhuidweefsel is de buitenste laag cellen die de plant beschermt tegen uitdroging en beschadiging.
Wat zijn huidmondjes?
Huidmondjes zijn kleine openingen in bladeren waarmee planten gassen uitwisselen en water verdampen.
Waarom zitten huidmondjes vooral aan de onderkant van bladeren?
Daar verdampt minder water, zodat de plant niet te veel vocht verliest.
Wat gebeurt er als huidmondjes sluiten?
Als huidmondjes sluiten, verdampt er minder water en wordt uitdroging voorkomen.
Wat is hersenvloeistof?
Hersenvloeistof is de vloeibare tussencelstof tussen zenuwcellen in de hersenen.
Waarom hebben sommige cellen uitlopers?
Uitlopers helpen cellen om signalen te ontvangen of door te geven aan andere cellen.
Wat is het verschil tussen lentehout en zomerhout?
Lentehout heeft grotere lichte cellen, zomerhout kleinere donkere cellen; samen vormen ze een jaarring.
Hoe kun je de leeftijd van een boom bepalen?
Door het aantal jaarringen in de stam te tellen kun je zien hoe oud de boom is geworden.
Wat is de functie van tussencelstof?
Tussencelstof zorgt voor stevigheid, elasticiteit of bescherming van het weefsel.
Wat is het nut van weefsels in organen?
Organen bestaan uit verschillende weefsels die samen hun functies kunnen uitvoeren.
Wat is het verschil tussen dierlijk en plantaardig weefsel?
Dierlijk weefsel bevat vaak meer tussencelstof, terwijl plantaardig weefsel celwanden heeft voor stevigheid.
Waarom zijn weefsels belangrijk voor organismen?
Weefsels maken samenwerking tussen cellen mogelijk zodat organen goed kunnen functioneren.
2.4 Cellen
Wat is een cel?
Een cel is het kleinste levende bouwsteentje van een organisme en voert alle levensprocessen uit.
Wat is het cytoplasma?
Het cytoplasma is een dikke vloeistof in de cel die stoffen bevat en waarin de celorganellen drijven.
Wat is het celmembraan?
Het celmembraan is een dun vlies dat de cel omsluit en bepaalt welke stoffen in en uit de cel gaan.
Wat is de functie van de celkern?
De celkern bestuurt de activiteiten van de cel en bevat het erfelijk materiaal, het DNA.
Wat is het kernmembraan?
Het kernmembraan is een dun vlies om de celkern dat de uitwisseling van stoffen regelt.
Wat zijn celorganellen?
Celorganellen zijn onderdelen binnen de cel die elk een eigen functie hebben, zoals energieproductie of opslag.
Wat is het verschil tussen dierlijke en plantaardige cellen?
Plantaardige cellen hebben een celwand, vacuole en plastiden; dierlijke cellen niet.
Wat is de functie van de celwand?
De celwand geeft de plantencel stevigheid en bescherming tegen beschadiging.
Wat is een vacuole?
De vacuole is een met vocht gevulde ruimte in de plantencel die stoffen opslaat en stevigheid geeft.
Wat zijn plastiden?
Plastiden zijn korrels in plantencellen met functies zoals fotosynthese, kleur en opslag van zetmeel.
Wat doen bladgroenkorrels?
Bladgroenkorrels voeren fotosynthese uit en maken glucose met behulp van zonlicht.
Wat zijn kleurstofkorrels?
Kleurstofkorrels geven bloemen en vruchten hun kleur om insecten of dieren aan te trekken.
Wat zijn zetmeelkorrels?
Zetmeelkorrels slaan energierijke stoffen zoals glucose op in delen van de plant.
Wat doet het cytoplasma in een cel?
Het cytoplasma houdt alle celonderdelen op hun plaats en zorgt dat reacties kunnen verlopen.
Waarom hebben dierlijke cellen geen celwand?
Dierlijke cellen moeten flexibel zijn; daarom hebben ze alleen een celmembraan voor bescherming.
Wat betekent dat cellen samenwerken?
Cellen werken samen in weefsels, organen en orgaanstelsels om levensfuncties uit te voeren.
Wat bepaalt de vorm van een cel?
De vorm van een cel hangt af van de functie, bijvoorbeeld lang bij spiercellen of rond bij vetcellen.
Wat is de functie van het celmembraan bij transport?
Het celmembraan regelt het transport van stoffen in en uit de cel via kleine openingen en eiwitten.
Welke organellen komen alleen bij planten voor?
Celwand, vacuole en plastiden komen alleen voor in plantaardige cellen.
Wat zijn de belangrijkste delen van een plantaardige cel?
De belangrijkste delen zijn celwand, celmembraan, cytoplasma, vacuole, plastiden en celkern.
2.5 De celkern
Wat is de functie van de celkern?
De celkern regelt alles wat er in de cel gebeurt en bevat het erfelijk materiaal (DNA).
Wat zijn chromosomen?
Chromosomen zijn dunne draden van DNA in de celkern waarop alle erfelijke informatie ligt opgeslagen.
Wat is DNA?
DNA is het molecuul dat de bouwinstructies bevat voor alle eigenschappen van een organisme.
Wat is een gen?
Een gen is een stukje DNA met de informatie voor één eigenschap, bijvoorbeeld oogkleur of bloedgroep.
Waaruit bestaan chromosomen?
Chromosomen bestaan uit DNA dat opgerold is rond eiwitten zodat het compact in de kern past.
Hoeveel chromosomen heeft een menselijke cel?
Een menselijke lichaamscel bevat 46 chromosomen, verdeeld in 23 paren.
Wat betekent dat eigenschappen erfelijk zijn?
Erfelijke eigenschappen worden doorgegeven van ouders aan kinderen via het DNA.
Hoe krijg je DNA van je ouders?
Je erft de helft van je DNA van je vader en de helft van je moeder bij de bevruchting.
Wat is de bouw van DNA?
DNA is opgebouwd uit twee strengen die samen een spiraal vormen, vergelijkbaar met een wenteltrap.
Wat zijn basen in DNA?
Basen zijn de bouwstenen van DNA die in paren voorkomen: A met T en C met G.
Wat bepaalt de volgorde van basen?
De volgorde van de basen bepaalt de genetische code en dus welke eiwitten de cel maakt.
Wat gebeurt er met DNA bij celdeling?
Bij celdeling wordt het DNA gekopieerd zodat elke nieuwe cel dezelfde erfelijke informatie krijgt.
Waarom lijkt DNA op een wenteltrap?
DNA bestaat uit twee strengen die om elkaar heen gedraaid zijn, waardoor het op een wenteltrap lijkt.
Wat is een genmutatie?
Een genmutatie is een kleine verandering in het DNA die soms een andere eigenschap veroorzaakt.
Wat is een lichaamscel?
Een lichaamscel is een gewone cel in je lichaam, zoals een huidcel of spiercel, met 46 chromosomen.
Wat is een geslachtscel?
Een geslachtscel is een eicel of zaadcel met 23 chromosomen, de helft van het normale aantal.
Wat bepaalt of een gen actief is?
Alle cellen hebben hetzelfde DNA, maar alleen de genen die nodig zijn voor de functie van de cel staan 'aan'.
Kun je DNA zien onder een microscoop?
DNA is te dun om te zien, maar tijdens celdeling worden chromosomen zichtbaar onder de microscoop.
Hoe beïnvloedt de omgeving je eigenschappen?
Naast DNA spelen voeding, licht, temperatuur en opvoeding een rol bij hoe eigenschappen zich ontwikkelen.
Wat is het verband tussen DNA, genen en chromosomen?
Genen zijn stukjes DNA en DNA zit op chromosomen in de celkern; samen vormen ze het erfelijk materiaal.
2.6 Celdeling
Wat is celdeling?
Celdeling is het proces waarbij uit één moedercel twee nieuwe dochtercellen ontstaan die hetzelfde DNA bevatten.
Waarom delen cellen zich?
Cellen delen zich om te groeien, beschadigd weefsel te herstellen en oude cellen te vervangen.
Wat gebeurt er vóór de celdeling?
Voor de celdeling wordt het DNA in de celkern gekopieerd zodat elke nieuwe cel dezelfde erfelijke informatie heeft.
Hoe heet de oorspronkelijke cel die zich deelt?
De oorspronkelijke cel wordt de moedercel genoemd; die deelt zich in twee dochtercellen.
Wat zijn dochtercellen?
Dochtercellen zijn de twee nieuwe cellen die ontstaan na de celdeling en dezelfde erfelijke informatie bevatten als de moedercel.
Wat is plasmagroei?
Plasmagroei is de toename van cytoplasma in de dochtercellen waardoor ze groter worden na de celdeling.
Wat is de celcyclus?
De celcyclus is het proces van celdeling, groei en opnieuw delen; het herhaalt zich steeds opnieuw.
Wat is specialisatie van cellen?
Specialisatie is wanneer een cel zich ontwikkelt tot een cel met een specifieke functie, zoals een spiercel of huidcel.
Wat gebeurt er met cellen die zich niet meer delen?
Deze cellen voeren alleen hun functie uit en maken geen nieuwe cellen meer, zoals zenuwcellen.
Wat zijn stamcellen?
Stamcellen zijn ongespecialiseerde cellen die zich onbeperkt kunnen delen en nieuwe celtypen kunnen vormen.
Wat doen stamcellen in het beenmerg?
Stamcellen in het beenmerg kunnen zich ontwikkelen tot bloedcellen, botcellen of vetcellen.
Wat zijn embryonale stamcellen?
Embryonale stamcellen komen uit een embryo en kunnen uitgroeien tot elk type cel in het lichaam.
Wat gebeurt er met de huid bij celdeling?
In de huid ontstaan voortdurend nieuwe cellen die de oude, dode huidcellen aan de buitenkant vervangen.
Waarom verlies je elke dag huidcellen?
De buitenste huidlaag bestaat uit dode cellen die loslaten en vervangen worden door nieuwe cellen van onderaf.
Wat gebeurt er als er meer cellen ontstaan dan er afsterven?
Dan groeit het organisme, omdat het totale aantal cellen toeneemt.
Waarom is celdeling belangrijk voor herstel?
Bij verwondingen zorgen celdeling en stamcellen voor nieuwe cellen om beschadigd weefsel te vervangen.
Hoe snel ontstaan nieuwe cellen in je lichaam?
In het lichaam ontstaan elke seconde ongeveer een miljoen nieuwe cellen.
Wat is de rol van chromosomen bij celdeling?
Chromosomen zorgen ervoor dat het DNA gelijk wordt verdeeld over de twee dochtercellen.
Wat is het resultaat van een complete celdeling?
Na de celdeling zijn er twee dochtercellen die elk zelfstandig kunnen functioneren en groeien.
Waarom is celdeling belangrijk voor groei?
Door celdeling kunnen organismen groter worden en zich blijven ontwikkelen.