Biologie komt van de Griekse woorden bios (leven) en logos (leer). Het betekent de leer van het leven.

Een organisme is een levend wezen, zoals een mens, dier, plant, bacterie of schimmel.

Iets is levend als het levenskenmerken heeft, zoals ademhalen, bewegen, groeien en voortplanten.

De zeven levenskenmerken zijn ademhalen, voeden, uitscheiden, waarnemen, bewegen, groeien en voortplanten.

Ademhalen is het opnemen van zuurstof en het afgeven van koolstofdioxide om energie te krijgen.

Voeden betekent dat een organisme stoffen opneemt, zoals voedsel en water, om te kunnen leven.

Uitscheiden is het afgeven van afvalstoffen aan de omgeving, bijvoorbeeld bij het uitademen of plassen.

Ze nemen stoffen op, gebruiken die voor energie en groei, en scheiden afvalstoffen weer uit.

Organismen reageren om te overleven, bijvoorbeeld door te vluchten bij gevaar of licht op te zoeken.

Waarnemen is het opmerken van prikkels uit de omgeving met zintuigen zoals ogen of oren.

Bewegen is het veranderen van plaats of houding, bijvoorbeeld om voedsel te zoeken of te vluchten.

Ze planten zich voort om nakomelingen te krijgen en zo hun soort te laten voortbestaan.

Groeien is het groter en zwaarder worden van een organisme door celdeling en ontwikkeling.

Voortplanten is het krijgen van nakomelingen zodat de soort blijft bestaan.

Levende wezens hebben levenskenmerken, dode wezens hadden die, en levenloze dingen nooit.

Een levenloos ding is iets dat nooit heeft geleefd, zoals steen, lucht of water.

Het heeft dan geen levenskenmerken meer, zoals groeien of ademhalen.

Ze helpen om te bepalen of iets levend is en om de functies van organismen te begrijpen.

Door te ademen, eten en voortplanten blijft een organisme in leven en blijft de soort bestaan.

De levenloze natuur, zoals zonlicht, water en lucht, beïnvloedt het leven van organismen sterk.

Groei is het groter en zwaarder worden van een organisme doordat het meer cellen krijgt.

Ontwikkeling is een verandering in de bouw en vorm van een organisme zodat functies beter worden uitgevoerd.

Een plantje groeit uit een zaad, waarin een kiem zit: het begin van een nieuwe plant.

De zaadhuid beschermt het zaad tegen beschadiging en uitdroging.

De navel is de plek waar het zaad vastzat aan de moederplant.

Door het poortje kan een zaad water opnemen, wat nodig is voor de kieming.

Kieming is het proces waarbij een zaad water opneemt en de kiem uitgroeit tot een kiemplantje.

In de zaadlobben zijn voedingsstoffen opgeslagen die het kiemplantje gebruikt bij de eerste groei.

De levenscyclus is de ontwikkeling van zaad tot plant en weer tot nieuw zaad.

Een cyclus is een proces dat steeds opnieuw plaatsvindt, zoals de levenscyclus van een plant.

Bij groei worden cellen groter en komen er nieuwe cellen bij, waardoor de plant groter wordt.

De vorm verandert, er ontstaan nieuwe delen zoals wortels, stengels en bladeren.

Door vertakking kunnen wortels beter water en voedingsstoffen opnemen uit de bodem.

In het ei vindt veel ontwikkeling plaats: het jong groeit en krijgt de bouw van een volwassen dier.

Een groeispurt is een periode waarin een organisme in korte tijd snel groter wordt.

Groei is groter worden, ontwikkeling is een verandering in vorm en bouw.

Een pinguïn groeit door meer voedsel op te nemen en cellen aan te maken, net als andere dieren.

Reservevoedsel zijn voedingsstoffen die opgeslagen zijn in de zaadlobben voor de eerste groei.

Bladeren maken energie aan via fotosynthese, wat nodig is voor groei en ontwikkeling.

De cyclus begint opnieuw als de plant zaden vormt waaruit weer nieuwe planten groeien.

Een metamorfose is een gedaantewisseling waarbij de bouw en leefwijze van een dier sterk veranderen.

Veel insecten, zoals vlinders, kevers en bijen, en ook kikkers ondergaan een metamorfose.

De stadia zijn ei, larve, pop en imago.

Een larve is het jonge stadium van een dier dat nog niet op het volwassen dier lijkt.

In de pop verandert de larve van binnen tot een volwassen dier, zoals een vlinder.

Imago is de naam voor het volwassen stadium van een insect.

De rups eet veel en vervelt meerdere keren voordat hij zich verpopt.

Een cocon is het omhulsel dat de rups om zich heen vormt als bescherming tijdens de popfase.

Vervellen is het afwerpen van het oude pantser zodat het dier kan groeien.

Een rups eet bladeren van planten, bijvoorbeeld van kool bij het koolwitje.

Uit de pop komt een volwassen dier dat niet meer groeit maar zich voortplant.

Een kikkervisje ademt met kieuwen en deels via zijn huid.

Het krijgt poten, de staart verdwijnt en het gaat met longen ademen.

Kikkerdril is een kluitje eitjes van kikkers die in het water liggen.

Een kikkervisje eet vooral algen en plantaardig materiaal in het water.

Omdat maar een klein deel van de eieren uitgroeit tot volwassen kikkers.

De uitwendige kieuwen verdwijnen en worden vervangen door longen.

Een volwassen kikker leeft op het land, eet insecten en kan zich voortplanten.

Metamorfose zorgt ervoor dat het dier zich aanpast aan een nieuwe leefwijze en omgeving.

De larven en volwassen dieren eten ander voedsel, waardoor ze elkaar niet beconcurreren.

De puberteit is de periode tussen ongeveer 12 en 16 jaar waarin je lichaam en geest sterk veranderen.

Lichamelijke ontwikkeling is de verandering in de bouw van je lichaam tijdens het opgroeien.

Geestelijke ontwikkeling is het leren omgaan met gevoelens, denken en persoonlijkheid.

Motorische ontwikkeling is het leren van bewegingen, zoals lopen of fietsen.

Levensfasen zijn de verschillende perioden in het leven van een mens, van baby tot oudere.

Een mensenleven bestaat uit acht levensfasen, van baby tot oudere of bejaarde.

Een groeispurt is een periode waarin iemand in korte tijd veel groter wordt.

Een baby leert basisvaardigheden zoals drinken, bewegen en reageren op prikkels.

Een peuter leert praten, lopen en voorwerpen vasthouden.

Kleuters leren fietsen, tekenen en met andere kinderen spelen.

Een schoolkind leert lezen, schrijven, rekenen en samenwerken.

Bij pubers ontwikkelen de voortplantingsorganen zich en verandert het uiterlijk sterk.

Adolescentie is de fase van ongeveer 16 tot 21 jaar waarin iemand zelfstandig leert zijn.

Je bent volwassen als je volledig zelfstandig bent en meestal werkt of zorgt.

Bij ouderen vertraagt de groei en nemen lichamelijke functies af.

Iedereen ontwikkelt zich in zijn eigen tempo door erfelijke factoren en omgeving.

Bij meisjes begint de puberteit gemiddeld eerder dan bij jongens, vaak rond 11 à 12 jaar.

Je gevoelens veranderen sterk; je kunt snel van humeur wisselen en nadenken over jezelf.

Zelfstandigheid betekent dat je leert je eigen keuzes te maken en verantwoordelijk te zijn.

Ontwikkeling helpt mensen groeien, leren en zich aanpassen aan elke levensfase.

Planten maken voedsel en zuurstof, waardoor mensen en dieren kunnen leven.

Ze hebben zuurstof, voedingsstoffen en energie nodig om te kunnen groeien en bewegen.

Mensen halen zuurstof uit de lucht die ze inademen.

Voedingsstoffen zijn stoffen uit voedsel die nodig zijn voor groei, energie en herstel van het lichaam.

Planten maken hun eigen voedsel met behulp van licht, water en koolstofdioxide.

Glucose is een suiker met veel energie die de plant zelf maakt tijdens fotosynthese.

De plant gebruikt glucose om te groeien en nieuwe delen te vormen zoals bladeren en stengels.

Fotosynthese is het proces waarbij planten glucose maken uit water, koolstofdioxide en lichtenergie.

Fotosynthese vindt plaats in de groene delen van een plant, vooral in de bladeren.

Bij fotosynthese ontstaan glucose en zuurstof.

Omdat het zorgt voor voedsel en zuurstof, die mensen en dieren nodig hebben om te leven.

De zuurstof wordt aan de lucht afgegeven en gebruikt door mensen en dieren bij het ademen.

Een plant heeft water, koolstofdioxide en lichtenergie nodig.

Een plant neemt water op met zijn wortels uit de bodem.

Koolstofdioxide is een gas dat planten opnemen uit de lucht om glucose te maken.

Mensen eten verschillende delen van planten, zoals vruchten, bladeren, wortels en zaden.

Vruchten, zaden, wortels, stengels, bladeren en soms bloemen zijn eetbaar.

Omdat planten aan het begin van de voedselketen staan en energie leveren aan andere organismen.

Zonder fotosynthese zouden voedsel en zuurstof opraken en zou leven op aarde verdwijnen.

Dieren eten planten of andere dieren die planten eten, waardoor energie wordt doorgegeven.

Een aanpassing is een kenmerk waardoor een organisme beter kan overleven in zijn leefomgeving.

Met aanpassingen kunnen dieren beter ademhalen, bewegen, eten of zich verdedigen in hun omgeving.

Vissen ademen door middel van kieuwen, waarmee ze zuurstof uit het water halen.

De schubben en slijmlaag zorgen voor minder weerstand bij het zwemmen.

Een gestroomlijnd lichaam heeft een vorm die weinig weerstand geeft in water of lucht.

Omdat ze door het water worden gedragen en dus geen stevige stengels nodig hebben.

Omdat ze licht nodig hebben voor fotosynthese, dat vooral boven in het water aanwezig is.

Landplanten hebben dikke bladeren of een waslaagje om waterverlies te voorkomen.

Kleine bladeren verdampen minder water en helpen de plant tegen uitdroging.

In droge grond hebben planten lange wortels om diep water op te nemen, in vochtige grond juist korte.

De vorm van de snavel past bij het voedsel dat de vogel eet.

Een vogel met een kegelsnavel eet zaden en kan die makkelijk openbreken.

Een vogel met een pincetsnavel vangt insecten tussen spleten of in de lucht.

Roofvogels hebben een haaksnavel waarmee ze prooien in stukken scheuren.

Zoolgangers lopen op hun hele voet, teengangers alleen op hun tenen.

Een topganger loopt op de toppen van zijn tenen, zoals een paard met hoeven.

De manier van lopen past bij de ondergrond waarop ze leven, hard of zacht.

Planten gebruiken stekels, brandharen of giftige stoffen om zich te beschermen.

Een schutkleur helpt dieren op te gaan in hun omgeving zodat vijanden hen niet zien.

Een dikke vacht beschermt tegen kou of andere weersomstandigheden.