9.3 Eiwitsynthese Samenvatting · havo 5
Bij de eiwitsynthese wordt de informatie van een gen gebruikt om aminozuren in een bepaalde volgorde aan elkaar te koppelen. Dat gaat in twee stappen. Bij transcriptie wordt de informatie overgeschreven naar RNA. Bij translatie vertaalt een ribosoom die informatie naar een aminozuurketen.
Transcriptie maakt mRNA
RNA bestaat meestal uit één streng. De nucleotiden bevatten ribose en de basen A, C, G en U. Uracil (U) neemt in RNA de plaats in van thymine en kan aan adenine binden.
Bij transcriptie gaat een deel van het DNA open. RNA-polymerase gebruikt één DNA-streng als voorbeeld en vormt een complementaire RNA-streng. Bij een eiwitcoderend gen ontstaat na verwerking mRNA, dat via kernporiën naar het cytoplasma gaat. Bij replicatie wordt het DNA langs beide strengen gekopieerd. Bij transcriptie wordt de informatie van een gen langs één streng overgeschreven naar RNA.
Translatie leest de genetische code
Een ribosoom leest het mRNA in groepjes van drie basen. Zo’n groepje heet een codon. De genetische code geeft aan welk aminozuur of stopsignaal bij een codon hoort. Zoek in een codontabel de drie basen van het mRNA op volgorde op. UUU staat bijvoorbeeld voor fenylalanine.
- Het ribosoom begint bij het startcodon, meestal AUG. Dit codon geeft ook het eerste aminozuur aan, methionine.
- tRNA brengt aminozuren naar het ribosoom. Het anticodon op het tRNA past bij het codon op het mRNA. Het ribosoom koppelt het aangevoerde aminozuur aan de groeiende keten.
- Bij een stopcodon wordt geen aminozuur toegevoegd en komt de keten vrij.
Meerdere ribosomen kunnen tegelijk hetzelfde mRNA aflezen. Zo kan een cel in korte tijd veel exemplaren van een eiwit maken.
Van aminozuurketen naar functioneel eiwit
De aminozuurketen moet goed vouwen om te kunnen functioneren. Eiwitten die bestemd zijn voor afgifte buiten de cel, worden gemaakt door ribosomen op het ruw endoplasmatisch reticulum. Ze worden daar gevouwen en gaan in blaasjes naar het golgisysteem voor verdere verwerking en sortering. Een blaasje kan vervolgens met het celmembraan versmelten en het eiwit afgeven. Dit heet secretie.
Woordenlijst
- Codon: Groepje van drie opeenvolgende basen op mRNA. Een codon staat voor een aminozuur of geeft een stopsignaal.
- Genetische code: De regels die bepalen welk aminozuur of stopsignaal bij elk mRNA-codon hoort.
- MessengerRNA (mRNA): Boodschapper-RNA dat de afgelezen informatie van een gen naar een ribosoom brengt voor de aanmaak van een eiwit.
- RNA: Nucleïnezuur dat meestal uit één streng bestaat. De nucleotiden bevatten ribose en de basen A, C, G en U. mRNA en tRNA zijn verschillende soorten RNA.
- Startcodon: Het codon waar het ribosoom begint met vertalen. Dit is meestal AUG, dat voor methionine codeert.
- Stopcodons: Codons die het ribosoom laten stoppen met het verlengen van de aminozuurketen. Ze staan niet voor een aminozuur.
- Transcriptie: Het aflezen van een DNA-streng als voorbeeld voor de vorming van een RNA-streng.
- Transfer-RNA (tRNA): RNA dat een bepaald aminozuur naar het ribosoom brengt. Het anticodon op het tRNA past bij een codon op het mRNA.
- Translatie: Het aflezen van mRNA door een ribosoom, dat de aangevoerde aminozuren in de juiste volgorde aan elkaar koppelt.