8.5 Dissimilatie Samenvatting · havo 5
Bij dissimilatie breken cellen organische stoffen af. Daarbij komt energie beschikbaar om ATP te vormen. Hoeveel ATP één glucosemolecuul oplevert, hangt af van de manier waarop het wordt afgebroken.
Aerobe dissimilatie
Bij aerobe dissimilatie, ook wel verbranding, gebruikt de cel zuurstof. Bij volledige afbraak van glucose ontstaan koolstofdioxide en water. In eukaryote cellen verloopt deze afbraak grotendeels in de mitochondriën. Er ontstaat veel meer ATP dan bij gisting.
Glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water (er wordt ATP gevormd)
Gisting
Bij gisting wordt glucose zonder zuurstof gedeeltelijk afgebroken. Netto levert dat twee ATP per glucosemolecuul. Er blijft chemische energie achter in de eindproducten.
- Bij alcoholgisting ontstaan ethanol en koolstofdioxide. Gist kan dit bijvoorbeeld doen in brooddeeg, waar het koolstofdioxide het deeg laat rijzen.
- Bij melkzuurgisting ontstaat lactaat. Melkzuurbacteriën worden gebruikt bij de productie van yoghurt. Spiercellen kunnen bij een hoge inspanning ook extra lactaat vormen, terwijl de aerobe dissimilatie doorgaat.
Andere brandstoffen en reserves
Cellen kunnen ook andere koolhydraten, vetten en eiwitten afbreken. Koolhydraten worden eerst gesplitst tot monosachariden. Vetten leveren glycerol en vetzuren en bevatten per gram meer chemische energie dan koolhydraten. Bij gebruik van aminozuren als brandstof wordt eerst de aminogroep verwijderd. De stikstof kan bij mensen via ureum worden uitgescheiden.
Het lichaam kan glucose tijdelijk opslaan als glycogeen in lever en spieren. Bij een langdurig energieoverschot kan de vetvoorraad toenemen.
Woordenlijst
- Aerobe dissimilatie: Afbraak van organische stoffen waarbij zuurstof wordt gebruikt. Bij volledige afbraak van glucose ontstaan koolstofdioxide en water en wordt ATP gevormd.
- Alcohol: Ethanol dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer gist glucose afbreekt zonder zuurstof. Bij deze gisting ontstaat ook koolstofdioxide.
- Anaerobe dissimilatie: Afbraak van een organische brandstof zonder gebruik van zuurstof. Gisting is daar een voorbeeld van.
- Energievoorziening: De manier waarop een cel energie beschikbaar maakt voor haar processen. Door bijvoorbeeld glucose af te breken, kan een cel ATP vormen.
- Gisting: Afbraak van glucose zonder zuurstof waarbij weinig ATP ontstaat en nog energierijke producten overblijven, zoals ethanol of lactaat.
- Melkzuur: Product van melkzuurgisting. In cellen en lichaamsvloeistoffen komt het vooral voor als lactaat, de geladen vorm van melkzuur.
- Verbranding: Een andere naam voor aerobe dissimilatie. Bij volledige verbranding van glucose komen koolstofdioxide en water vrij.