14.2 Energie uit voedsel Samenvatting · havo 5
Een autotroof organisme maakt organische stoffen uit anorganische grondstoffen. Maïs gebruikt daarvoor lichtenergie. Een kip is heterotroof. Ze neemt organische stoffen op via voedsel, bijvoorbeeld maïskorrels. Die stoffen leveren zowel bouwmateriaal als chemische energie.
Van voedsel naar cellen
Mechanische vertering vergroot het oppervlak van voedseldeeltjes. Daardoor kunnen enzymen grote voedingsmoleculen gemakkelijker splitsen. De dunne darm heeft een groot opnameoppervlak door plooien, darmvlokken en microvilli. Bij resorptie bereiken verteringsproducten het bloed of de lymfe. Voor sommige stoffen is actief transport nodig en dat kost direct of indirect energie.
Via de dubbele bloedsomloop komen voedingsstoffen uit de darm en zuurstof uit de longen bij weefsels. Hemoglobine vervoert het grootste deel van de zuurstof. Vanuit haarvaten gaan stoffen via weefselvloeistof naar cellen. Daar leveren glucose en zuurstof bij aerobe dissimilatie energie voor de vorming van ATP. Een deel van de energie komt vrij als warmte.
Een dier kan de opgenomen bouwstenen ook gebruiken voor voortgezette assimilatie. Aminozuren uit verteerde plantaardige eiwitten kunnen bijvoorbeeld onderdeel worden van dierlijke eiwitten. Onverteerde organische resten kunnen door reducenten worden afgebroken.
Regeling van het inwendige milieu
Na een maaltijd bevordert insuline onder meer de opslag van glucose als glycogeen. Daalt de bloedglucoseconcentratie, dan stimuleert glucagon de lever om glycogeen af te breken en glucose af te geven. Dat is een voorbeeld van homeostase. De longen voeren koolstofdioxide af. De nieren scheiden onder meer ureum uit en regelen de hoeveelheid water en zouten die het lichaam vasthoudt.
Woordenlijst
- Actief transport: Transport door een membraan dat direct of indirect energie kost. Zo kan een darmcel een stof opnemen tegen het concentratieverschil in.
- Autotroof: In staat om zelf organische stoffen op te bouwen uit anorganische stoffen, zoals koolstofdioxide. De energie komt bijvoorbeeld uit licht.
- Glucagon: Hormoon uit de alvleesklier dat de bloedglucoseconcentratie verhoogt. Het stimuleert de lever onder andere om glycogeen af te breken en glucose af te geven aan het bloed.
- Glycogeen: Sterk vertakt polysacharide waarin dieren glucose opslaan, onder meer in lever- en spiercellen.
- Heterotroof: Afhankelijk van andere organismen voor organische stoffen. Een dier krijgt die bijvoorbeeld binnen via voedsel.
- Homeostase: Het binnen grenzen houden van omstandigheden in het lichaam, zoals temperatuur of bloedglucose. Het lichaam stuurt bij als zo'n waarde verandert.
- Insuline: Hormoon uit de alvleesklier dat de bloedglucoseconcentratie verlaagt. Het stimuleert onder andere de opname van glucose door spier- en vetcellen en de opslag als glycogeen.
- Resorptie: Opname van stoffen vanuit de darmholte door de darmwand. De opgenomen stoffen komen in het bloed of de lymfe terecht.
- Vertering: Het afbreken van grote voedingsmoleculen tot kleinere moleculen die door de darmwand kunnen worden opgenomen.