14.1 Energie, de basis van leven Samenvatting · havo 5
Cellen gebruiken voortdurend energie voor onder meer de opbouw van stoffen, actief transport en celdeling. Bij fotosynthese vangt bladgroen licht op. Een maïsplant gebruikt die energie om uit koolstofdioxide en water glucose te vormen. De energie is daarna beschikbaar als chemische energie in organische stoffen.
Glucose als brandstof
Bij aerobe dissimilatie wordt glucose met zuurstof afgebroken tot koolstofdioxide en water. De cel gebruikt een deel van de beschikbare energie om ATP te vormen. Wanneer ATP wordt omgezet in ADP en fosfaat, kan de cel die omzetting koppelen aan processen die energie nodig hebben.
Glucose als grondstof
Bij voortgezette assimilatie maakt de plant uit glucose en andere grondstoffen nieuwe organische stoffen. Uit suikereenheden kan ze bijvoorbeeld zetmeel vormen. Voor aminozuren heeft de plant ook een stikstofbron nodig, zoals nitraat uit de bodem. Maïskorrels slaan reservestoffen op. Bij de kieming leveren die stoffen bouwmateriaal en energie totdat de kiemplant zelf voldoende fotosynthese kan uitvoeren.
Woordenlijst
- Aerobe dissimilatie: Afbraak van organische stoffen waarbij zuurstof wordt gebruikt. Bij volledige afbraak van glucose ontstaan koolstofdioxide en water en wordt ATP gevormd.
- Assimilatie: Vorming van grotere organische moleculen uit kleinere moleculen. Voor deze opbouw is energie nodig.
- ATP: Molecuul met drie fosfaatgroepen dat energie overdraagt in de cel. Bij omzetting van ATP in ADP en fosfaat komt energie beschikbaar voor celprocessen.
- Dissimilatie: Afbraak van organische stoffen tot kleinere moleculen. Daarbij komt energie beschikbaar voor de cel.
- Fotosynthese: Proces waarbij een organisme lichtenergie gebruikt om uit koolstofdioxide en water glucose te maken. Bij planten, algen en cyanobacteriën komt daarbij zuurstof vrij.
- Voortgezette assimilatie: Opbouw van andere organische stoffen uit glucose en andere beschikbare bouwstenen. Zo ontstaan bijvoorbeeld zetmeel, vetten en eiwitten.