12.4 De nieren Samenvatting · havo 5
De nieren verwijderen onder meer ureum en regelen hoeveel water en zouten het lichaam uitscheidt. Bloed komt binnen via de nierslagader en verlaat de nier via de nierader. Urine stroomt vanuit het nierbekken via de urineleider naar de blaas en verlaat het lichaam via de urinebuis.
Van bloed naar voorurine
Een niereenheid begint met de glomerulus, een kluwen haarvaten in het kapsel van Bowman. Door de bloeddruk worden water en kleine opgeloste stoffen door het filter geperst. Dit heet ultrafiltratie. Bloedcellen en de meeste plasma-eiwitten blijven in het bloed. De nierschors bevat de glomeruli en de kapsels. De nierbuisjes lopen deels door het niermerg en monden uit in verzamelbuizen. De vloeistof in het kapsel heet voorurine en bevat naast afvalstoffen ook bruikbare stoffen, zoals glucose.
Van voorurine naar urine
In de nierbuisjes gaan veel nuttige stoffen en veel water terug naar het bloed. Dat heet terugresorptie. Ook kunnen cellen van het nierbuisje stoffen aan de buisvloeistof afgeven. In de lis van Henle helpen verschillen in doorlaatbaarheid voor water en zouten om in het niermerg een concentratieverschil op te bouwen. Daardoor kan verderop water aan de buisvloeistof worden onttrokken.
Regeling met ADH
Als de concentratie opgeloste stoffen in het bloed stijgt, geeft de hypofyse meer ADH af. De verzamelbuizen worden beter doorlaatbaar voor water. Meer water gaat door osmose terug naar het bloed. Daardoor ontstaat minder, sterker geconcentreerde urine. Bij een lagere afgifte van ADH blijft meer water in de urine en wordt die verdund.
Woordenlijst
- ADH: Hormoon dat via de hypofyse aan het bloed wordt afgegeven. Het zorgt dat verzamelbuizen meer water doorlaten, waardoor meer water teruggaat naar het bloed en de urine geconcentreerder wordt.
- Glomerulus: Kluwen van haarvaten binnen het kapsel van Bowman. Door de bloeddruk worden water en kleine opgeloste stoffen uit het bloed gefilterd.
- Kapsel van Bowman: Nierkapsel dat om de glomerulus ligt. Het vangt het vocht op dat vanuit het bloed wordt gefilterd.
- Lis van Henle: U-vormig deel van het nierbuisje dat het niermerg in loopt. Het helpt een concentratieverschil op te bouwen dat nodig is om water uit de voorurine terug te winnen.
- Nierbuisje: Buisje waarin voorurine wordt aangepast. Water en bruikbare stoffen gaan terug naar het bloed en sommige stoffen worden aan de voorurine toegevoegd.
- Niereenheid: Ook nefron genoemd. Elke niereenheid bestaat uit een glomerulus met een nierkapsel en een nierbuisje, die samen bijdragen aan de vorming van urine.
- Nieren: Organen die bloed filteren en urine vormen. Ze regelen onder meer hoeveel water, zouten en zuren je lichaam vasthoudt of uitscheidt.
- Niermerg: De binnenste zone van de nier onder de schors. Hier lopen onder andere de lissen van Henle en verzamelbuizen.
- Nierschors: De buitenste laag van de nier. Hier liggen onder meer de glomeruli met hun kapsels en de gekronkelde delen van de nierbuisjes.
- Reabsorptie: Een andere naam voor terugresorptie: het terugwinnen van water en opgeloste stoffen uit de voorurine.
- Terugresorptie: Terugname van water en opgeloste stoffen uit de voorurine naar het bloed. Zo raak je bijvoorbeeld niet alle gefilterde glucose kwijt.
- Ultrafiltratie: Filtratie onder bloeddruk in de glomerulus. Water en kleine opgeloste stoffen gaan naar het kapsel van Bowman, terwijl bloedcellen en de meeste grote eiwitten in het bloed blijven.
- Urine: Vloeistof die na filtratie, terugresorptie en afgifte van stoffen overblijft. Urine bevat onder meer water, zouten en ureum.
- Urineblaas: Rekbaar orgaan dat urine uit de nieren opvangt en bewaart tot je plast.
- Voorurine: Het filtraat dat in het kapsel van Bowman wordt opgevangen. Het bevat naast afvalstoffen nog veel water en bruikbare stoffen, zoals glucose.
- Waterhuishouding: De regeling van de hoeveelheid water in het lichaam. Hoeveel je drinkt, zweet en uitplast speelt hierbij een rol.