7.1 Organismen Samenvatting · havo 4
Ecologie onderzoekt de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving. Individuen van dezelfde soort die in een gebied leven en zich onderling voortplanten, vormen een populatie. Alle populaties samen vormen de levensgemeenschap.
Biotische en abiotische factoren
Biotische factoren zijn invloeden uit de levende natuur, zoals voedsel, concurrenten en ziekteverwekkers. Abiotische factoren komen uit de niet-levende omgeving, zoals licht, temperatuur, water en bodem. De abiotische omgeving heet de biotoop.
Levensgemeenschap en biotoop vormen samen een ecosysteem, bijvoorbeeld een bos of sloot. Organismen beïnvloeden daarin elkaar en hun omgeving. De habitat is de leefomgeving van een soort. Welke soorten ergens kunnen leven, bepaalt mede de soortensamenstelling.
Bodem en humus
De bodemstructuur beïnvloedt de beschikbaarheid van water, lucht en voedingszouten. Zand heeft grotere deeltjes en laat water gemakkelijk door. Kleideeltjes zijn kleiner en houden water en voedingszouten beter vast; in een dichtgeslagen of natte kleibodem is minder lucht beschikbaar.
Humus bestaat uit organisch materiaal uit gedeeltelijk afgebroken resten. Het verbetert de bodemstructuur en helpt water en voedingsstoffen vasthouden. Bij verdere afbraak komen voedingszouten vrij. Ook zuurgraad en grondwaterstand beïnvloeden welke soorten kunnen groeien.
Licht, water en temperatuur
Planten hebben licht nodig voor fotosynthese. Zonplanten verdragen een hoge lichtintensiteit; schaduwplanten groeien bij minder licht. Daglengte kan de bloei en de voortplanting van dieren beïnvloeden.
Een cuticula en de ligging en opening van huidmondjes beïnvloeden het waterverlies van planten. Planten in droge milieus kunnen bijvoorbeeld water opslaan, een dikke cuticula hebben of een uitgebreid wortelstelsel ontwikkelen. Bij waterdieren zijn onder andere zuurstof- en zoutgehalte belangrijk.
Temperatuur beïnvloedt enzymreacties. Bij lage temperaturen verlopen ze meestal langzamer; bij te hoge temperaturen kunnen enzymen denatureren. Daardoor begrenst temperatuur de activiteit en verspreiding van organismen.
Tolerantie en beperkende factoren
Tolerantie is het vermogen schommelingen in een abiotische factor te verdragen. Het tolerantiegebied ligt tussen de minimum- en maximumwaarde waarbij overleving mogelijk is. Bij het optimum functioneert het organisme het best. Dicht bij de grenzen kan het nog overleven, terwijl groei en voortplanting afnemen. Een beperkende factor begrenst het functioneren of voorkomen van een soort. Een brede tolerantie kan verspreiding over verschillende omstandigheden mogelijk maken.
Woordenlijst
- Abiotische factoren: Invloeden van de niet-levende omgeving, zoals temperatuur, licht, water en bodemgesteldheid.
- Beperkende factor: De omgevingsfactor die op dat moment groei, overleving of voortplanting het sterkst begrenst. Extra licht helpt een plant bijvoorbeeld weinig als er te weinig water is.
- Biotische factoren: Invloeden die uitgaan van levende organismen, zoals concurrentie om voedsel, predatie of bestuiving.
- Bodemstructuur: De manier waarop bodemdeeltjes samenklonteren en poriën vormen. Dit beïnvloedt hoeveel water en lucht de bodem kan bevatten.
- Ecologie: Het vakgebied dat onderzoekt hoe organismen met elkaar en met hun leefomgeving samenhangen.
- Ecosysteem: De organismen in een gebied en hun niet-levende omgeving, met alle wisselwerkingen daartussen. Een sloot of een bos kan als ecosysteem worden bestudeerd.
- Habitat: De plek of het type omgeving waar een soort leeft en de benodigde omstandigheden vindt.
- Humus: Afgebroken organisch materiaal in de bodem dat langzaam verder afbreekt. Het helpt de bodem water en voedingsstoffen vasthouden.
- Levensgemeenschap: Alle populaties van verschillende soorten die in een bepaald gebied samenleven en elkaar beïnvloeden.
- Optimum: De waarde van een milieufactor waarbij een organisme voor het onderzochte kenmerk het best functioneert, bijvoorbeeld het snelst groeit.
- Soortensamenstelling: Welke soorten in een gebied voorkomen en hoe hun aantallen zich tot elkaar verhouden.
- Tolerantie: Het vermogen van een organisme om variatie in een milieufactor te verdragen, bijvoorbeeld veranderingen in temperatuur of zoutgehalte.
- Tolerantiegebied: Het bereik tussen de minimum- en maximumwaarde van een milieufactor waarbinnen een organisme kan overleven.