3.3 Monohybride kruisingen Samenvatting · havo 4
Bij een monohybride kruising onderzoek je de overerving van één eigenschap waarbij één allelenpaar betrokken is. Veel echte eigenschappen, zoals menselijke oogkleur, worden door meerdere genen beïnvloed en passen niet in dit eenvoudige model.
De ouders vormen generatie P. Hun nakomelingen heten F1; onderlinge voortplanting van deze nakomelingen levert F2 op. Bij planten kan F2 ook ontstaan door zelfbestuiving van F1-planten.
Een kruisingsschema opstellen
Een kruisingsschema laat zien welke combinaties van allelen kunnen ontstaan bij bevruchting. Je werkt in drie stappen:
- Noteer de genotypen van beide ouders.
- Bepaal welke allelen hun geslachtscellen kunnen bevatten. Elke geslachtscel krijgt één allel van het paar.
- Combineer de mogelijke eicellen en zaadcellen en bepaal de kansen op genotypen en fenotypen.
Bij volledige dominantie levert AA × aa uitsluitend Aa op. Kruis je deze heterozygote nakomelingen onderling, dan kunnen beide ouders A of a doorgeven:
| Zaadcel / eicel | A | a |
|---|---|---|
| A | AA | Aa |
| a | Aa | aa |
Elke combinatie heeft 25% kans. De genotypeverhouding is AA : Aa : aa = 1 : 2 : 1. Bij volledige dominantie is de fenotypeverhouding dominant : recessief = 3 : 1. Dit zijn kansen per nakomeling; een klein aantal nakomelingen hoeft deze verhouding niet precies te laten zien.
Een testkruising
Een organisme met het dominante fenotype kan AA of Aa zijn. Bij een testkruising kruis je dit organisme met aa. Bij AA × aa zijn alle nakomelingen Aa. Bij Aa × aa verwacht je Aa en aa in een verhouding van 1 : 1. Een recessieve nakomeling toont aan dat de geteste ouder heterozygoot is. Alleen dominante nakomelingen geven bij kleine aantallen geen zekerheid.
Stambomen lezen
Een stamboom toont erfelijke familiegegevens. Vierkanten stellen mannen voor, cirkels vrouwen; de legenda verklaart de inkleuring. Binnen het model van autosomale, volledige dominantie moeten twee ouders met een dominant fenotype die een recessief kind krijgen, beiden Aa zijn. Het kind is dan aa.
Woordenlijst
- Kruisingsschema: Een schema waarin je de mogelijke combinaties van allelen bij nakomelingen bepaalt. Het geeft kansen, geen vast aantal nakomelingen van elk type.
- Monohybride kruising: Een kruising waarin je de overerving van één gen volgt. In het kruisingsschema neem je alleen de allelen van dat gen mee.
- Stamboom: Een schema van verwantschap tussen familieleden over meerdere generaties. Met kenmerken erbij kun je onderzoeken hoe een eigenschap overerft.