5.3 Variatie in genotypen Samenvatting
Een nieuwe combinatie
Geslachtscellen krijgen van elk chromosomenpaar één chromosoom mee. Welke combinatie terechtkomt in een eicel of zaadcel, hangt af van toeval. Bij de bevruchting komen twee combinaties samen. Kinderen van dezelfde ouders kunnen daardoor verschillende versies van genen erven. Dat geeft variatie in genotypen. Bij deze nieuwe combinaties kunnen de versies zelf onveranderd blijven.
Als het DNA verandert
Een verandering in het DNA heet een mutatie. Die kan bijvoorbeeld ontstaan als het DNA wordt gekopieerd. Vaak merk je er niets van. Soms verandert er wel een eigenschap. In de les heet een organisme waarbij dit zichtbaar is een mutant. Bij albinisme zorgt een erfelijke verandering ervoor dat het lichaam weinig of geen pigment maakt. Een verandering in één huidcel geef je niet via die huidcel door aan een kind. Een mutatie in een geslachtscel kan wel worden doorgegeven.
Waarom maakt de plaats van de mutatie uit?
Mutagene invloeden, zoals uv-straling en stoffen in tabaksrook, vergroten de kans op schade aan het DNA. Sommige veranderingen verstoren de regeling van de celdeling. Cellen kunnen dan te veel blijven delen en een tumor vormen. Een goedaardige tumor zaait niet uit. Bij kanker kunnen cellen omliggend weefsel binnendringen. Komen kankercellen ergens anders in het lichaam terecht en groeien ze daar verder, dan ontstaat op die nieuwe plek een uitzaaiing.
Begrippenlijst
- Variatie in genotypen – Verschillen in erfelijke informatie tussen organismen. Zelfs kinderen van dezelfde ouders kunnen verschillen.
- Mutatie – Een verandering in het DNA.
- Mutant – Een organisme waarin een verandering in het DNA tot een andere eigenschap leidt.
- Albino – Een mens of dier met albinisme. Door een erfelijke verandering maakt het lichaam weinig of geen kleurstof aan.
- Mutagene invloeden – Dingen die de kans op een verandering in het DNA vergroten, zoals uv-straling.
- Tumor – Een ophoping van cellen die zich te veel blijven delen. Een tumor kan goedaardig of kwaadaardig zijn.
- Kanker – Een ziekte waarbij afwijkende cellen blijven delen. Ze kunnen omliggend weefsel beschadigen en zich soms verspreiden.
- Uitzaaiing – Een nieuwe plek met kankercellen die vanuit de oorspronkelijke tumor naar een ander deel van het lichaam zijn gegaan.
