5.5 Gedrag Samenvatting

Prikkels en reacties

Een illustratie met links voer en een bel als mogelijke prikkels. Rechts staat een hond met speeksel als voorbeeld van een respons.

Je ziet het stoplicht rood worden. In je ogen ontstaan impulsen die naar de hersenen gaan. Je merkt wat er gebeurt en kiest om te stoppen. Vanuit de hersenen gaan impulsen naar de arm- en handspieren. De spieren trekken samen en je knijpt in de rem. Zo ontstaat een bewuste reactie. Een reactie op een prikkel heet een respons.

Prikkels van binnen en buiten

Honger is een prikkel die uit je lichaam komt. De geur van vers brood is een prikkel uit de omgeving. Die vang je met je neus op. Beide kunnen invloed hebben op wat je doet.

Handelingen en gedrag

Gedrag is alles wat een mens of dier doet. Ook stilzitten, slapen en geluid maken horen erbij. Een afzonderlijk onderdeel noem je een handeling. Trappen, sturen en remmen zijn bijvoorbeeld handelingen bij fietsen.

Aangeboren en aangeleerd

Een pasgeboren kitten kan al melk drinken bij de moeder. Dat is aangeboren gedrag. Een peuter die oefent met een lepel, laat aangeleerd gedrag zien. Veel gedrag ontstaat door een combinatie van aanleg en ervaring.

Normen en waarden

Waarden zijn dingen die mensen belangrijk vinden, zoals eerlijkheid of respect. Normen zijn regels voor gedrag die daarbij passen. Bij respect hoort bijvoorbeeld de regel dat je iemand laat uitpraten.

Begrippenlijst

  • Bewuste reactie – Reactie waarbij je merkt wat er gebeurt en kiest wat je doet.
  • Respons – Een reactie van het lichaam op een prikkel.
  • Gedrag – Alles wat een mens of dier doet.
  • Handelingen – Losse onderdelen van gedrag, zoals trappen of remmen.
  • Aangeboren gedrag – Gedrag dat je kunt vertonen zonder het eerst te leren.
  • Aangeleerd gedrag – Gedrag dat ontstaat door oefening of ervaring.
  • Waarden – Dingen die mensen belangrijk vinden, zoals respect.
  • Normen – Regels over hoe je je gedraagt.