14.5 Mensen beïnvloeden de energiebalans van de aarde Samenvatting · havo 5
De aarde neemt een deel van de inkomende zonnestraling op. De rest wordt teruggekaatst, bijvoorbeeld door wolken of ijs. Het aardoppervlak en de atmosfeer zenden warmtestraling uit. Als het systeem aarde meer stralingsenergie opneemt dan het aan de ruimte afgeeft, warmt het op.
Het versterkte broeikaseffect
Broeikasgassen absorberen een deel van de warmtestraling en zenden zelf ook straling uit. Bij een hogere concentratie broeikasgassen ontsnapt bij dezelfde temperatuur minder warmtestraling naar de ruimte. Daardoor stijgt de temperatuur totdat de uitgaande straling weer beter in evenwicht is met de opgenomen zonnestraling. Extra waterdamp bij opwarming kan dit versterken.
Voedselproductie en brandstoffen
In een voedselketen gaat per schakel een deel van de voor de volgende schakel beschikbare energie verloren. Als je rekent met 10% overdracht per schakel, levert de route maïs → mens 10% en de route maïs → kip → mens 1% van de uitgangsenergie voor nieuwe biomassa. Werkelijke percentages verschillen. De extra schakel helpt verklaren waarom productie van dierlijk voedsel vaak meer grond vraagt.
Ontbossing kan opgeslagen koolstof vrijmaken en de opname van koolstofdioxide verminderen. Veeteelt en rijstteelt kunnen methaan uitstoten. Bij bemesting kan lachgas ontstaan. Door steenkool, aardolie en aardgas te verbranden komt lang opgeslagen koolstof als koolstofdioxide in de atmosfeer terecht. Deze veranderingen versterken het broeikaseffect.
Woordenlijst
- Broeikaseffect: Opwarming van het aardoppervlak en de onderste atmosfeer doordat broeikasgassen een deel van de uitgaande warmtestraling opnemen en ook weer richting aarde uitstralen.
- Broeikasgassen: Gassen zoals waterdamp, koolstofdioxide en methaan die warmtestraling opnemen en weer uitzenden. Ze dragen daardoor bij aan het broeikaseffect.
- Energiebalans: De balans tussen inkomende en uitgaande energie. Als de aarde meer energie uit zonlicht opneemt dan ze als warmtestraling afgeeft, warmt ze op.
- Fossiele brandstoffen: Energierijke stoffen zoals steenkool, aardolie en aardgas. Ze zijn in miljoenen jaren gevormd uit resten van organismen.
- Versterkt broeikaseffect: Extra opwarming doordat de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer toeneemt. Bij verbranding van fossiele brandstoffen komt bijvoorbeeld extra CO₂ vrij.