14.3 De evolutie van energieopslag bij mensen Samenvatting · havo 5
Wit vetweefsel slaat vet op als energiereserve. Bruin vetweefsel bevat veel mitochondriën en kan bij afbraak van brandstoffen extra warmte produceren. Welk type vetcel ontstaat, hangt mede af van welke genen tijdens de ontwikkeling van de cel worden afgelezen.
Genexpressie en vetcellen
Als een DNA-gebied toegankelijker is, kan transcriptie daar gemakkelijker plaatsvinden. Bij eiwitcoderende genen kan het gevormde mRNA door translatie tot eiwitten leiden. Verschillen in genexpressie kunnen zo bijdragen aan verschillen in celdifferentiatie. Vergelijkend onderzoek naar vetweefsel bij primaten laat zien dat toegankelijkheid van regulerende DNA-gebieden tussen soorten kan verschillen. Sommige gebieden zijn bij de mens minder toegankelijk dan bij andere onderzochte primaten. Dat kan invloed hebben op het vermogen van witte vetcellen om eigenschappen van warmteproducerende vetcellen te krijgen.
Een evolutionaire verklaring
Mutaties en recombinatie dragen bij aan erfelijke variatie. Een grotere energiereserve kan bij voedselschaarste een voordeel hebben, onder meer doordat de hersenen voortdurend energie nodig hebben. Als individuen met een erfelijke aanleg voor meer opslag gemiddeld meer nakomelingen krijgen, kan die aanleg vaker voorkomen. Dat is natuurlijke selectie. Het mogelijke voordeel van vetopslag is een verklaring voor onderzoek, geen bewijs dat één factor het verschil tussen soorten heeft veroorzaakt.
Woordenlijst
- Genexpressie: Het gebruik van informatie uit een gen om RNA te maken. Bij een eiwitcoderend gen wordt het mRNA vervolgens vertaald naar een aminozuurketen.
- Mutatie: Een blijvende verandering in het erfelijk materiaal, bijvoorbeeld in de volgorde van de basen of in het aantal chromosomen.
- Natuurlijke selectie: Proces waarbij individuen met bepaalde erfelijke eigenschappen in hun omgeving gemiddeld meer nakomelingen krijgen. Daardoor kunnen de bijbehorende allelen in de populatie vaker voorkomen.
- Recombinatie: Het vormen van nieuwe combinaties van bestaande allelen, bijvoorbeeld doordat chromosomen bij de meiose stukken uitwisselen.
- Transcriptie: Het aflezen van een DNA-streng als voorbeeld voor de vorming van een RNA-streng.
- Translatie: Het aflezen van mRNA door een ribosoom, dat de aangevoerde aminozuren in de juiste volgorde aan elkaar koppelt.