13.4 Transplantatie en bloedtransfusie Samenvatting · havo 5
Bij een transplantatie krijgt een ontvanger weefsel of een orgaan. Als afweercellen kenmerken op donorcellen als vreemd herkennen, kan het transplantaat worden afgestoten. Overeenkomst tussen HLA-kenmerken van donor en ontvanger kan die kans verkleinen. Afweeronderdrukkende middelen beperken de afstotingsreactie, maar maken de afweer ook minder actief tegen infecties. T-cellen spelen een belangrijke rol in die afstoting. Hoe goed een orgaan past, hangt dus niet alleen af van zijn bouw of functie, maar ook van biologische kenmerken op de donorcellen.
AB0-bloedgroepen
Bij een transfusie met rode bloedcellen is de combinatie van antigenen op de donorcellen en antistoffen in het plasma van de ontvanger belangrijk. Als een antistof aan het bijbehorende antigeen bindt, kunnen de donorcellen samenklonteren en worden afgebroken. Het uiteenvallen van rode bloedcellen heet hemolyse. Daarbij komt hemoglobine vrij.
- Bloedgroep A heeft antigeen A op de rode bloedcellen en anti-B in het plasma.
- Bloedgroep B heeft antigeen B en anti-A.
- Bloedgroep AB heeft beide antigenen en geen anti-A of anti-B.
- Bloedgroep 0 heeft geen van beide antigenen en heeft zowel anti-A als anti-B.
Een ontvanger met bloedgroep A kan op grond van het AB0-systeem bijvoorbeeld rode bloedcellen van groep A of 0 ontvangen. Donorcellen van groep B dragen antigeen B. Het anti-B van de ontvanger kan daaraan binden. Bij een transfusie worden ook andere bloedgroepkenmerken en antistoffen gecontroleerd. De redenering voor rode bloedcellen draait om de antigenen op de toegediende cellen. Bij plasmatoediening tellen juist de antistoffen in het toegediende plasma.
Resusfactor
Rode bloedcellen met het D-antigeen zijn resuspositief. Een resusnegatief persoon kan na contact met resuspositieve rode bloedcellen anti-D vormen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als rode bloedcellen van een resuspositieve foetus in het bloed van een resusnegatieve moeder terechtkomen.
Bij een volgende zwangerschap kunnen al aanwezige anti-D-antistoffen de placenta passeren en rode bloedcellen van een resuspositieve foetus afbreken. Preventieve toediening van anti-D aan de moeder kan helpen voorkomen dat zij zelf anti-D vormt.
Woordenlijst
- AB0-systeem: Indeling in vier bloedgroepen op basis van rode bloedcellen. Die dragen alleen antigeen A, alleen antigeen B, beide (AB) of geen van beide (0).
- Acceptor: Ontvanger van een orgaan of weefsel bij een transplantatie.
- Bloedtransfusie: Het via een bloedvat toedienen van donorbloed of een bloedbestanddeel, bijvoorbeeld rode bloedcellen.
- Donor: Persoon die bloed, weefsel of een orgaan afstaat voor gebruik bij een ontvanger.
- Resusfactor: Kenmerk van rode bloedcellen dat bij bloedgroepen meestal verwijst naar het D-antigeen. Met dit antigeen ben je resuspositief, zonder dit antigeen resusnegatief.
- Transplantatie: Het overbrengen van weefsel of een orgaan om een beschadigd of slecht werkend deel te vervangen. Het materiaal kan van de patiënt zelf of van een donor komen.