13.3 Immuniteit Samenvatting · havo 5
Bij het eerste contact met een antigeen kost het tijd om passende afweercellen te activeren en te vermeerderen. Bij deze primaire reactie ontstaan ook geheugencellen. Bij een volgend contact reageren die sneller. De antistofconcentratie neemt dan doorgaans sneller toe en bereikt een hogere waarde. Dat is de secundaire reactie.
Actief en passief
Bij actieve immuniteit bouwt je eigen afweersysteem een reactie en geheugen op. Dit kan na een infectie of na vaccinatie. Het kost tijd voordat de bescherming ontstaat, maar door geheugencellen kan die langer aanhouden.
Bij passieve immuniteit ontvang je kant-en-klare antistoffen, bijvoorbeeld via de placenta of door toediening van antistoffen. De bescherming kan snel beginnen. Ze is tijdelijk omdat de ontvangen antistoffen worden afgebroken en hierdoor bij de ontvanger geen specifiek afweergeheugen wordt opgebouwd.
Vaccinatie
Een vaccin biedt antigenen aan of geeft cellen tijdelijk instructies om een antigeen te maken. Voorbeelden zijn vaccins met een verzwakte of geïnactiveerde ziekteverwekker, een eiwit, een vector of mRNA. Door de eerste reactie ontstaan geheugencellen. Bij later contact met de ziekteverwekker kan de afweer daardoor sneller reageren.
Natuurlijk en kunstmatig zeggen hoe de bescherming ontstaat. Actief en passief zeggen of je afweer de bescherming zelf opbouwt. Vaccinatie is dus kunstmatig en actief. Antistoffen die via de placenta worden doorgegeven, geven natuurlijke, passieve bescherming.
Woordenlijst
- Actieve immuniteit: Bescherming die ontstaat doordat je eigen afweersysteem reageert op een infectie of vaccin. Daarbij kunnen antistoffen en geheugencellen ontstaan.
- Kunstmatige immuniteit: Bescherming die door een medische ingreep ontstaat. Dat kan actief via een vaccin of passief door toediening van antistoffen.
- Natuurlijke immuniteit: Bescherming die zonder medische ingreep ontstaat. Je kunt die bijvoorbeeld zelf opbouwen na een infectie of tijdelijk krijgen via antistoffen van je moeder.
- Passieve immunisatie: Het toedienen van kant-en-klare antistoffen. Ze bieden direct maar tijdelijk bescherming, doordat je hierdoor zelf geen geheugencellen opbouwt.
- Primaire reactie: De verworven afweerreactie bij de eerste ontmoeting met een bepaald antigeen. Het duurt even voordat voldoende passende afweercellen zijn geactiveerd.
- Secundaire reactie: De verworven afweerreactie bij een volgend contact met hetzelfde antigeen. Door de aanwezige geheugencellen verloopt die meestal sneller en sterker.
- Vaccinatie: Toedienen van een vaccin waarmee het afweersysteem leert bepaalde antigenen te herkennen. Daardoor kan het later sneller reageren op de ziekteverwekker.