13.1 Bescherming Samenvatting · havo 5
De huid en slijmvliezen vormen een grens tussen het inwendige milieu en de buitenwereld. De inhoud van het darmkanaal en de lucht in de luchtwegen horen bij het uitwendige milieu. Stoffen bereiken het inwendige milieu pas als ze de beschermende grens passeren.
Ziekteverwekkers en infectie
Bacteriën, schimmels, parasieten en virussen kunnen ziekten veroorzaken. Bij een infectie dringt een ziekteverwekker het lichaam binnen en kan die zich daar vermenigvuldigen. Sommige ziekteverschijnselen komen door giftige stoffen of beschadiging van cellen, andere door de afweerreactie zelf.
Een virus bevat erfelijk materiaal in een eiwitmantel en heeft een gastheercel nodig om zich te vermenigvuldigen. Antibiotica werken tegen bacteriën waarvoor ze geschikt zijn. Resistente bacteriën kunnen bij blootstelling overleven en zich verder verspreiden. Het erfelijk materiaal van een virus is DNA of RNA. Buiten een gastheercel kan een virus geen eigen kopieën maken. Na infectie gebruikt het onderdelen van de cel om nieuwe virusdeeltjes te vormen.
De eerste verdedigingslinie
De hoornlaag van de huid en dicht aaneengesloten epitheelcellen maken binnendringen moeilijk. Slijm vangt ziekteverwekkers op. In de luchtwegen voeren trilharen slijm af richting keel. Tranen en speeksel helpen micro-organismen wegspoelen en bevatten stoffen die sommige bacteriën remmen. Maagzuur schakelt veel ingeslikte micro-organismen uit.
Ook normale huid- en darmbacteriën dragen bij aan bescherming, bijvoorbeeld doordat ze ruimte en voedingsstoffen innemen. De afweer kan lichaamsvreemde kenmerken herkennen. Of daarop een reactie volgt, hangt ook af van de plaats en omstandigheden.
Woordenlijst
- Antibiotica: Geneesmiddelen die bacteriën doden of hun groei remmen. Ze zijn bedoeld om bacteriële infecties te bestrijden.
- DNA-virus: Virus dat zijn erfelijke informatie bewaart in DNA, zoals een herpesvirus.
- Eiwitmantel: Laag van eiwitten die het DNA of RNA van een virus omgeeft en beschermt. Deze laag heet ook de capside.
- Huid: Orgaan met een opperhuid en lederhuid. Het vormt een barrière tegen onder andere uitdroging en ziekteverwekkers en helpt je lichaamstemperatuur te regelen.
- Infectie: Situatie waarin een ziekteverwekker je lichaam binnendringt en zich daar vermenigvuldigt. Een infectie kan ook zonder merkbare klachten verlopen.
- Lichaamseigen: Aanduiding voor cellen of stoffen die bij je eigen lichaam horen. Je afweersysteem verdraagt dit materiaal normaal gesproken.
- Lichaamsvreemd: Aanduiding voor materiaal dat niet bij je eigen lichaam hoort, bijvoorbeeld een eiwit op een bacterie. Het afweersysteem kan hierop reageren.
- Resistent: Ongevoelig voor een bepaald middel. Een resistente bacterie kan bijvoorbeeld blijven groeien bij een hoeveelheid antibioticum die gevoelige bacteriën remt.
- RNA-virus: Virus dat zijn erfelijke informatie bewaart in RNA, zoals het griepvirus.
- Slijmvliezen: Vochtige bekleding van holten die in contact staan met de buitenwereld, zoals de luchtwegen en de darm. Slijm kan ziekteverwekkers opvangen en helpt ze buiten het weefsel te houden.
- Virussen: Infectieuze deeltjes met erfelijk materiaal in een eiwitmantel. Een virus heeft een gastheercel nodig om nieuwe virusdeeltjes te maken.