11.4 De bloedvaten Samenvatting · havo 5


In een orgaan loopt het bloed van een slagader via een haarvatennet naar een ader.Slagaders voeren bloed weg van het hart. Hun stevige, elastische wanden vangen drukschommelingen op. Kleine slagadertakken kunnen vernauwen of verwijden. Daarmee verandert hoeveel bloed naar een weefsel stroomt, bijvoorbeeld naar actieve spieren.

Haarvaten hebben een wand van één cellaag. Daardoor kunnen stoffen gemakkelijk worden uitgewisseld. De stroomsnelheid is er laag doordat alle haarvaten samen een grote totale dwarsdoorsnede hebben. Vanuit de haarvaten stroomt het bloed naar aders, die het terugvoeren naar het hart. In veel beenaders helpen kleppen en samentrekkende spieren om terugstromen tegen te gaan. Wanneer een spier een ader samendrukt, stuwt die druk het bloed voort. Kleppen voorkomen dat het bloed bij ontspanning terugzakt.

Bijzondere routes

Een orgaan krijgt vaak bloed via een slagader die naar dat orgaan is genoemd. De poortader is een bijzondere ader. Ze voert bloed van het darmkanaal eerst naar de lever. Daardoor kan de lever opgenomen voedingsstoffen verwerken voordat ze verder door het lichaam stromen. De lever krijgt ook zuurstofrijk bloed via de leverslagader.

Bloeddruk en stroomsnelheid

Bij het samentrekken van de kamers stijgt de druk in de slagaders tot de bovendruk. Tussen slagen daalt de druk tot de onderdruk. De slagaderwand veert na het uitzetten terug en houdt de bloedstroom tussen twee slagen op gang. De bloeddruk neemt onderweg naar de aders af. De stroomsnelheid kan na de haarvaten toch weer toenemen, doordat de totale dwarsdoorsnede kleiner wordt.

Bij een handmatige meting drukt een manchet de armslagader eerst dicht. Bij het verlagen van de manchetdruk is het eerste hoorbare vaatgeruis een maat voor de bovendruk. Het verdwijnen van het geruis geeft de onderdruk aan. Een uitkomst van 120/80 mmHg betekent 120 mmHg bovendruk en 80 mmHg onderdruk.

Vernauwing van slagaders

Bij slagaderverkalking kan een plaque in de vaatwand de doorgang vernauwen. Als de bloedtoevoer via een kransslagader wegvalt, kan een deel van de hartspier door zuurstoftekort afsterven. Dat heet een hartinfarct.

Woordenlijst

  • Aders: Bloedvaten die bloed terugbrengen naar het hart. Veel aders, bijvoorbeeld in de benen, hebben kleppen tegen terugstromen.
  • Bloeddruk: De druk van het bloed tegen de vaatwand. In de slagaders stijgt deze druk wanneer de hartkamers bloed wegpompen.
  • Bloedvatenstelsel: Alle vaten waardoor bloed stroomt: de slagaders, haarvaten en aders.
  • Bovendruk: De hoogste druk die tijdens een hartslag in de slagaders wordt bereikt, wanneer de kamers bloed wegpompen.
  • Haarvaten: De kleinste bloedvaten, met een wand van één laag cellen. Door die dunne wand kunnen stoffen tussen bloed en weefsel worden uitgewisseld.
  • Onderdruk: De laagste druk in de slagaders tussen twee hartslagen, wanneer de hartkamers ontspannen zijn.
  • Slagaders: Bloedvaten die bloed van het hart wegvoeren. Hun stevige, elastische wand kan de wisselende druk van het bloed opvangen.