11.1 Het bloed Samenvatting · havo 5
Bloedplasma is het vloeibare deel van bloed en vormt ongeveer 55% van het volume. Het vervoert onder meer voedingsstoffen, hormonen, antistoffen en afvalstoffen. Plasma-eiwitten helpen water in de bloedvaten vast te houden. De rest van het bloed bestaat vooral uit rode bloedcellen, met daarnaast witte bloedcellen en bloedplaatjes.
Bloedcellen en beenmerg
In rood beenmerg ontstaan uit stamcellen rode en witte bloedcellen. Ook bloedplaatjes ontstaan daar, als fragmenten van grotere cellen. Geel beenmerg bevat vooral vetcellen. Als de nieren minder zuurstof krijgen, geven ze meer erytropoëtine (EPO) af. Dat hormoon stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen.
Rode bloedcellen hebben geen celkern en bevatten hemoglobine, een ijzerhoudend eiwit dat zuurstof kan binden. Rode bloedcellen worden voortdurend vervangen. Bij de afbraak kan het ijzer opnieuw worden gebruikt voor de aanmaak van hemoglobine. Witte bloedcellen dragen bij aan de afweer. Sommige nemen ziekteverwekkers op, terwijl andere afweerreacties regelen of antistoffen produceren.
Bloedstolling
Bij een beschadiging kan een bloedvat zich vernauwen. Bloedplaatjes hechten aan de beschadigde vaatwand en vormen een voorlopige prop. Stollingsreacties zetten het oplosbare plasma-eiwit fibrinogeen om in fibrine. De fibrinedraden vormen een netwerk dat bloedcellen vasthoudt en het stolsel verstevigt. De vloeistof die na stolling overblijft, heet bloedserum. Daarin zit geen fibrinogeen meer.
Woordenlijst
- Bloedplaatjes: Kleine celfragmenten die zich bij beschadiging aan de vaatwand hechten en helpen een stolsel te vormen.
- Bloedplasma: Het vloeibare deel van bloed. Het bestaat vooral uit water en vervoert onder meer opgeloste voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en eiwitten.
- Bloedsamenstelling: De verhouding tussen de onderdelen van bloed. Ongeveer 55% van het volume is plasma en de rest bestaat vrijwel helemaal uit rode bloedcellen, met daarnaast witte bloedcellen en bloedplaatjes.
- Bloedserum: Vloeistof die overblijft nadat bloed is gestold. Ze bevat daardoor geen fibrinogeen meer.
- Bloedstolling: Het vormen van een stolsel op een beschadigde plek. Bloedplaatjes en fibrinedraden helpen de wond af te sluiten en het bloedverlies te beperken.
- Epo: Erytropoëtine, een hormoon dat vooral door de nieren wordt gemaakt. Het stimuleert het rode beenmerg om meer rode bloedcellen aan te maken.
- Fibrine: Eiwit dat bij de stolling draden vormt. Het netwerk van draden verstevigt het stolsel.
- Fibrinogeen: Eiwit dat opgelost is in bloedplasma. Bij stolling wordt het omgezet in fibrine.
- Hemoglobine: IJzerhoudend eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof tijdelijk kan binden. Het geeft bloed zijn rode kleur.
- Rode beenmerg: Weefsel in bepaalde botten waar bloedcellen worden gevormd en waar ook bloedplaatjes ontstaan.
- Rode bloedcellen: Kernloze bloedcellen die met behulp van hemoglobine zuurstof vervoeren van de longen naar de weefsels.
- Witte bloedcellen: Bloedcellen met een celkern die helpen bij de afweer. Sommige ruimen ziekteverwekkers of celresten op, andere sturen de afweer aan of maken antistoffen.