11.2 Transportsystemen bij dieren Samenvatting · havo 5
Eencellige organismen wisselen stoffen rechtstreeks uit met hun omgeving. Zo diffundeert zuurstof door het celmembraan. Bij grotere meercellige dieren liggen veel cellen te ver van de buitenwereld voor rechtstreekse uitwisseling. Een circulatiesysteem brengt stoffen dicht bij die cellen.
Open en gesloten circulatie
Bij een open circulatiesysteem, zoals bij insecten, stroomt lichaamsvloeistof vanuit vaten door ruimten rond de organen. Bij een gesloten bloedsomloop blijft het bloed in de bloedvaten. Het hart wekt druk op en in de haarvaten wisselt het bloed stoffen uit met het omliggende weefsel.
Enkele en dubbele bloedsomloop
- Bij vissen stroomt bloed van het hart naar de kieuwen, daarna naar de organen en vervolgens terug naar het hart. Per ronde passeert het bloed het hart eenmaal. Dit is een enkele bloedsomloop.
- Bij mensen loopt de kleine bloedsomloop van de rechterharthelft via de longen naar de linkerharthelft. De grote bloedsomloop gaat van de linkerharthelft via de organen terug naar rechts. Het bloed passeert het hart tweemaal. Zo kan de linkerharthelft opnieuw druk opbouwen na de passage door de longen.
Woordenlijst
- Bloedsomloop: De kringloop waarin het hart bloed door de bloedvaten van het lichaam pompt en het bloed weer bij het hart terugkomt.
- Dubbele bloedsomloop: Bloedsomloop waarin het bloed per volledige ronde tweemaal door het hart gaat. Bij de mens pompen de rechter- en linkerhelft het bloed elk door een eigen kringloop.
- Enkele bloedsomloop: Bloedsomloop waarin het bloed tijdens één volledige ronde maar eenmaal door het hart gaat. Bij een vis stroomt het bloed na het hart eerst naar de kieuwen en dan naar de rest van het lichaam.
- Gesloten circulatiesysteem: Transportsysteem waarin bloed in de vaten blijft. Via de vaatwand kunnen wel stoffen worden uitgewisseld met het vocht rond de cellen.
- Grote bloedsomloop: De route van de linkerkamer via de organen naar de rechterboezem. Onderweg wisselt het bloed stoffen uit met de weefsels.
- Kleine bloedsomloop: De route van de rechterkamer via de longen naar de linkerboezem. In de longen neemt het bloed zuurstof op en geeft het koolstofdioxide af.
- Open circulatiesysteem: Transportsysteem waarin de circulerende vloeistof uit de vaten stroomt en rechtstreeks langs organen komt. Daarna stroomt de vloeistof terug naar het hart.